Ankara’da Halk dansları ve Müzik Topluluğu olan TÜFEM Derneği Kurucusu Üstad Fatin EREN için vefa programı düzenledi.
Bitlis Folklörünü sevdiren ve eğitmenlerle 10 yıllardır çalışmalarını sürdüren TÜFEM ve Fatin EREN’in arkadaşları Ailesi sevenleri güzel bir atmosferde program icra ettiler.
Türk halk oyunları ve halk bilimi dünyasının en önemli figürlerinden biri olan Fatin Eren’in hayatına, vizyonuna ve kurucusu olduğu TÜFEM’e (Turizm ve Folklor Eğitim Merkezi) dair
Fatin Eren’in yaşam öyküsünü ve halk bilimine katkılarını temel başlıklarla şöyle özetleyebiliriz:
1. Kökler ve Tutku: Bitlis’ten İstanbul’a
Fatin Eren’in halk oyunlarına olan sevdası Bitlis’te başlar. Hiçbir özel eğitim almamasına rağmen, aile ve arkadaş çevresinde türküler söyleyerek ve yöre danslarını öğrenerek büyür. 1960 yılında İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi için İstanbul’a geldiğinde, içinde taşıdığı bu kültürel birikimi bir gruba dahil etme arzusuyla doludur.
2. TMTF ve Paris Yolculuğu: Kader Anı
İstanbul’daki ilk dönemi arayışla geçer. Cağaloğlu’ndaki Türkiye Milli Talebe Federasyonu (TMTF) binasından gelen davul zurna sesini duyup içeri girmesi, hayatının dönüm noktasıdır. Hiç tanımadığı bir ekibin içine girip mendili başa alacak kadar yetenekli olan Eren, bir hafta içinde Paris festival kadrosuna dahil edilir. Henüz 20 yaşında bir “ekip şefi” olarak Fransa’ya gider.
3. Türk Folklor Kurumu (TFK) Dönemi
1962 yılında, Türk folklorunun en köklü kurumlarından biri olan Türk Folklor Kurumu’nun (TFK) temellerinin atılmasında ve Bitlis yöre ekibinin kurulmasında başrolü oynar. Yüzlerce folklorcu yetiştirir ve Bitlis kültürünü uluslararası platformlara taşır.
4. TÜFEM’in Kuruluşu ve Ankara Yılları
1969’da kamu görevi nedeniyle Ankara’ya tayin olur. Halkevleri çatısı altında çalışmalarına devam ederken; Erkan Sürmen, Mehmet Ertürk, Sevgi Eren (eşi) ve diğer yol arkadaşlarıyla birlikte 5 Eylül 1971’de TÜFEM’i kurar. TÜFEM, sadece bir dernek değil; çok sesli müziğin, disiplinli sahne düzeninin ve otantik yapının korunduğu bir okul haline gelir.
Fatin Eren’in Folklor Anlayışı ve Mirası
çıkarılan en önemli özellikler şunlardır:
Akademik ve Devlet Adamı Kimliği: Hem Başbakanlık’ta üst düzey bürokratlık (Daire Başkanlığı) yapmış hem de kültürel çalışmalarını bu disiplinle yürütmüştür.
Devlet Halk Dansları’na Katkı: 1975 yılında Devlet Halk Dansları Topluluğu’nun kurulmasında Mustafa Turan ve Kemal Baytaş gibi isimlerle birlikte kurucu rol üstlenmiştir.
Devrimci ve Öncü Yaklaşım: Bitlis yöresini yerelden evrensele taşımış; kadın oyunlarını, kıyafetlerini ve aksesuarlarını ilk kez tam bir sahne disipliniyle sunan “devrimci” bir hoca olarak tanımlanmıştır.
Ustalık ve El Verme: Sıtkı Uluğ ve Ahmet Erdarenden gibi isimler aracılığıyla “el verme” geleneğini sürdürerek kültürün nesiller boyu aktarılmasını sağlamıştır.
Duygusal Finali
Servet Zülfikar’ın 2009 yılındaki anısı, Fatin Eren’in yaşamının son döneminde bile (gözlerindeki rahatsızlığa rağmen) camia tarafından nasıl bir saygı ve sevgiyle karşılandığını dokunaklı bir şekilde özetliyor: “O, Bitlis yöresini yerel sınırlarından alıp dünyaya tanıtan zamanlar üstü bir folklorcudur.”
23 Mart 2010 tarihinde vefat eden Fatin Eren, bugün sadece TÜFEM ile değil, yetiştirdiği binlerce öğrencisi ve sahneleme tekniklerine getirdiği vizyonla Türk halk biliminde yaşamaya devam ediyor.
SEVGİ EREN:
Ben Fatin’i 1965 yılında, yedek subay olarak askerliğini yapıp İstanbul’a döndüğü yıl tanıdım. O yıllar ben de Türk Folklor Kurumunda yeni dansçıydım.
Fatinle orada tanıştım. Kurumla İlk seyahatim olan Efes Festivali’nden döndükten sonra da arkadaşlığımız başladı.
1969 yılında Fatin Eren, devlette başladığı görevi sebebiyle Ankara’ya gider. Ancak halk oyunlarını bırakabilmesi mümkün mü? Halk evlerine gidiyor, oynuyor, öğretiyor, ancak bu arada işini de ihmal etmiyor. Yine de bununla yetinmeyerek, hayatının anlamı ve neşe kaynağı olan halk oyunlarını yaşatacak bir dernek kurmayı kafasına koyuyor ve çalışmalara başlıyor. Bu gruptaki isimler Erkan Sürmen, Mehmet Ertürk, Korhan Berkasal, Tahir Akay, Ramazan Akay ve Ender Akyüzdür. Tabi ekipte ben de varım.
Fatin, 1970 yılı Ağustos ayında benimle evlendikten sonra dernek faaliyetlerini hızlandırdı. Her şeyi hazırlıyor ama ne derneğin kurucuları olarak düşündüğü isimlere, ne de bana hiçbir şey söylemiyordu. Hummalı bir çalışma içerisinde olduğunu görüp sorduğumuzda; kıyafetler, başkan, çalışma yeri ve ben zeri gerekli alt yapının hazır olduğunu söylemekten öte başka bir bilgi alamıyorduk kendisinden. Sadece “Bitince söyleyeceğim” diyordu.
ERKAN SÜRMEN:
1967 yılının Şubat ayında Ankara Radyosunda Halk Müziği Sanatçılığı Eğitim ve Öğrenim stajına başlamıştım. Aynı konumda olan arkadaşım Şakir Öner Günhan Mayıs ayının bir pazar günü beni Halk Evleri Genel Merkezi binasına götürdü. Bu bina 1950’li yıllarda TBMM Başkanının lojmanıymış. 3 katlıydı, büyük bir bahçe içindeydi. En alt katı da kullanılmayan mahzene benzer, salonlu ve üç odalıydı. Halk oyunları grubu çalışmalarını bu salonda yapıyordu. Daha sonra ben de katıldım. Bir tek Gaziantep yöresinin kostümü vardı, ama diğer yöreler de çalıştırılıyordu.
Bu böyle devam ederken, 1969 yılının başında bir halk oyunları öğretmeni geldi. Kendisini bize tanıttı. İstanbul’da iş için görevliyken Türk Folklor Kurumu’nda ekip elemanı, ekip başı ve öğretmeni olarak çalışmış. Görevi gereği Ankara’ya taşınınca Halk Evleri Genel Merkezine gelmiş: FATİN EREN (rahmetli) Aslen Bitlis’li. Müthiş öğretim stili olan, dirayetli ve sevgili bir hocaydı, ustaydı.
Halk Oyunları çalışmalarımız o kadar hızlı ve verimli geçiyordu ki elemanlar artmış, ekipler çoğalmıştı.
Halk Evleri’nin kuruluş günü 19 Şubattır. Her yıl etkinliklerle kutlanan bu gün için yöresel ekipler kendi memleketlerinden gelirdi. 19 Şubat 1971 yılında sergilenen halk oyunları yöre ekipleri ise Halk Evleri Genel Merkezi’nin gruplarıydı. Ankara’da Atatürk Kapalı Spor Salonu coşkudan inledi. Hocamın Fatin Eren sayesinde ve elemanların özenli çalışmaları sonucunda iki sezon içinde 7-8 yörenin halk oyunlarını kız-erkek birlikte sergileyecek duruma gelmiştik.
1971 yılında Kıbrıs’a , yine aynı yıl Uluslararası Ohrid Balkan Festvali ne gittik ve başarıyla geri döndük.
O yıllarda Halk Evleri Genel Merkezi Başkanlığı’na emekli askerlerden tayinler yapılıyordu. Biri gelip, biri gidiyordu. Başkanla aramız bozuktu. Haklı olduğumuz sebeplerle daha da bozuldu. Kısa sürede çalışma yerimizin suyu, elektriği kesildi. Halk Müziği Korosu bir odaya tıkıldı, alt katta bir odada bulunan kitaplar yakıldı, oda bir müstahdeme verildi…… Dayanamadık.
Halk kültürüne gönül vermiş elemanlar olarak, daha verimli çalışmalar yapmak üzere hoca Fatin Eren’in teşviki ile toplandık. Tartıştık, bir dernek kurmaya karar verdik.
Dernek Tüzüğü hazırlandı, Ankara’daki Dernekler Masası’na verildi, kuruluş adresi; Küçük Esat, Bağış Sokak’ta kardeşim rahmetli Gürkan Sürmen ile birlikte oturduğumuz bekar eviydi. İlk başkanımız O telcilik Okulu Müdürü İbrahim Serindi. Fatin Eren onun yardımcısı olarak görev almıştı. ve kurucu olan 11 kişi ile yönetimi oluşturduk.
