Qazi Muhammed’in idam edilmesinin üzerinden 78 yıl geçti
Qazi Muhammad (1893 – 1947): İranlı Kürt dini ve siyasi liderdir. İran Kürdistan Demokrat Partisi’nin kurucusudur ve kısa ömürlü Sovyet destekli Mahabad Cumhuriyeti’nin başkanlığını yapmıştır. 1947’de İran hükümeti tarafından idam edilmiştir.
Qazi Muhammed (Kürtçe: قازی محەممەد / Qazî Mihemed, Farsça: قاضی محمد), İranlı bir Kürt lider ve devlet adamıdır. Kendisi, kısa ömürlü Mahabad Cumhuriyeti’nin kurucusudur ve cumhurbaşkanlığını yapmıştır. Ayrıca İran Kürdistan Demokrat Partisi’nin de başkanlığını yürütmüştür.
Bugün, Mahabad’da ilan edilen Kürdistan Cumhuriyeti’nin Cumhurbaşkanı Qazi Muhammed ile kurmaylarının idam edilişlerinin 78’inci yıl dönümüdür.
Bundan 78 yıl önce Doğu Kürdistan özellikle de Mahabad şehri bir haber ile sarsıldı. 31 Mart 1947’de Kürdistan Cumhurbaşkanı Qazi Muhammed Çarçira Meydanı’nda idam edildi.
1946 yılında Kürdistan Cumhuriyeti’nin yıkılmasının ardından, 11 ay iktidarda kaldıktan sonra, Mahabad halkının rejim tarafından öldürülmesini önlemek amacıyla Qazi Muhammed rejime teslim oldu.
Rus ordusunun İran’ın kuzeyinden çekilmesi ve Kürdistan Cumhuriyeti’ne desteğin kaybolması, diğer siyasi, askeri ve ekonomik sorunlarla birlikte Kürdistan Cumhuriyeti’nin çöküşünün başlıca nedenlerinden biriydi.
Doğu Kürdistan’da, Qazi Muhammed’in idamının yıl dönümünde İran İslam Cumhuriyeti, özellikle Mahabad’da sıkı önlemler alıyor ve insanların Peşewa Qazi Muhammed’in mezarına yaklaşmasına izin vermiyor. Halk, şehit liderini çeşitli biçimlerde anıyor, onunla Kürtlük ve vatanseverlik ahdini yeniliyor.
Qazi Muhammed, Mirza Kasım Qazi’nin oğlu Qazi Ali’nin oğludur. Ailenin Mahabad’daki geçmişi dört asır öncesine dayanıyor.
Qazi Muhammed, Seyfi, Sadri Qazi 31 Mart 1947 yılından Kürdistan Cumhuriyeti’nin ilan edildiği meydanda darağacına çekildiler.
Bugün Kürtlerin en büyük kara ve acılı günlerinden biri olarak tarihe geçti.
- Mustafa Barzani, Irak Kürdistan’ındaki Kürt milliyetçi hareketinin önemli liderlerinden biriydi ve Mahabad Cumhuriyeti döneminde kardeşi Ahmed Barzani ile birlikte cumhuriyetin ordusunun komutanlarından biri olarak görev yapmıştır. Yani, Qazi Muhammed’in peşmergeleri arasında Mustafa Barzani de bulunmaktaydı.
- Qazi Muhammed’in peşmergeleri, Mahabad Cumhuriyeti’ni koruyan ve Kürt ulusal mücadelesinde yer alan silahlı güçlerdi ve Mustafa Barzani de bu güçlerin önemli komutanlarından biriydi. Muhabbad Kürt Cumhuriyeti Genel Kurmay Başkanıydı.
Qazi Muhammed, 1946 yılında kurulan kısa ömürlü Mahabad Cumhuriyeti’nin başkanıydı. Bu cumhuriyetin bir ordusu vardı ve bu ordunun askerlerine Peşmerge deniliyordu.
Dolayısıyla, Qazi Muhammed’in peşmergeleri, Mahabad Cumhuriyeti’nin silahlı güçleriydi. Bu peşmergeler, cumhuriyetin varlığı süresince topraklarını savunmak ve Kürt halkının haklarını korumak amacıyla faaliyet gösterdiler.
- Mahabad Cumhuriyeti çok kısa sürdüğü için (yaklaşık bir yıl), Qazi Muhammed’in emrindeki peşmergelerin de faaliyet süresi kısıtlı olmuştur.
- Bu dönemdeki peşmergeler, daha sonraki Kürt silahlı hareketlerinin de temelini oluşturmuştur.
