Tarihte egemenler tarafından kendi başlarına kalırlar. Kimi zaman gerçek kahramanlar hain, kahraman olarak yazılabilir. Düşünce dünyalarına göre değişebiliyor.
Muhafazakârlar ve Trabzonlular Ali Şükrü Bey’i kahraman olarak görürken, milliyetçilerin binlerce Rum’un, Ermeni’nin, Kürdün, Alevinin ve Ali Şükrü Bey‘in katili Çete Reisi Topal Osman’ı kahraman olarak görüyor.
Bir katilden kahraman yaratan geleneğin mirasçılarıyız.
Birkaç hafta önce MHP lideri Bahçeli partisinin grup toplantısında konuşmasında Giresunlu çete reisi Topal Osman’dan bahsederek “Türklüğün biçkın ve korkusuz aslan parçası” Topal Osman’ın “vatan ve millet hizmetlerinden” dem vurarak iade-itibarı için 4 maddelik bir kanun teklifi verdi.
“Türk istiklal ve ikbali için kısa ömrüne asırları aşan fedakarlıklara nakşeden Türk, Topal Osman Ağa’nın itibarının hukuken değişmesi ve Durumun Meclis kararının işbu kanunla oynadığı…”
Topal Osman Ağa’ya itibarın iadesi Gazi Meclisi’nin “asil görevi”, “tarihi yükümlülüğü ve “tarihe karşı vicdan borcu” olduğunu vurgulayarak yeni bir tartışma başlatmış oldu.
Ne hikmetse, iktidarın büyük arkadaşı AK Parti cenahından bir açıklama gelmedi. Tam bir özgürlük hakimi. AK Parti’nin bundan memnun olduklarını düşünüyorum.
Bahçeli’ni konuşmasının akabinde Giresun Valiliği’ne ait ve Topal Osman’ın çetecilik ücretlerine ait fotoğrafıyla birlikte “ Giresun size yeter ” talebinin yer aldığı bir otobüsün Diyarbakır sokaklarında gezdirilmesi manidar.
Topal Osman Giresunludur. Balkan Harbi’ne gönüllü olarak katılıp diz kapağından yaralandığı için topal lakabı almıştır. İttihatçı idi. Teşkilat-ı Mahsusa’ya katıldı. 1914 sonunda teşkilatın emriyle 100 kişi toplandı. Trabzon hapishanesini kapatarak 150 mahkûmu salıp bir çete kurdu. Bu çete, Ermeni ve Rum tehcirinde önemli bir rol oynadı.
1916’da Ruslara karşı savaşan orduya katıldı. Ancak firar edince Divan-ı Harp tarafında 50 sopa ile cezalandırıldı. Çürük raporu alıp memleketine döndü.
Giresun’a gidince Belediye Reisliği bölgesinde çok sevilen Yorgo Konstantinidis’ten nefesi kesildi. Bununla yetinmedi; Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti reisliğine de el koydu ve şehrin yegâne hakimi haline geldi.
Pontus Rum hareketiyle mücadele eden Ankara hattı için oldukça kullanışlı bir kişilikti. Ağa’nın “Siz hiç merak etmeyin. Rumlara öyle bir tütsü ustası ki, hepsi mağaralarda eşek arısı gibi boğulacak” şeklinde anlatılır.
Topal Osman ve çetesi Pontus Rumlarına karşı paramiliter güç olarak kullanılır. Topal Osman’ın bu görevini nasıl başarıyla sürdürdüğünü Falih Rıfkı Atay‘ın satırlarından okuyalım.
” Bir ara Pontus Rum çeteleri altı yedi binden yirmi beş bine yükselmişti. Bunlara karşı koymak için de Kel Oğlan veya Topal Osman gibi halk kahramanları ortaya çıktı. Topal Osman beş on kişi ile harekete geçti. Bir Türk evinde karşı üç Rum evi yakmak, mezarını kazdırıp diri diri adam yapmak, vapur almaka yerine canlı adam yapmak gibi ve bunları yapmaktadır. (Falih Rıfkı Atay, Çankaya s.278)
O sırada çetecilik olayıa karışan Rum sayısı 11.118 iken Rum çeteciler tarafından öldürülen Türk sayısı 1817’dir. 1914 Osmanlı Salnamesi’ne göre Trabzon, Sivas ve Kastamonu vilayetlerinde yaşayan 450 bin Rum’dan 86 bin Birinci Dünya Savaşı’nda Rusya’ya göç etmiş, 322.500’ü 1924 nüfus mübadelesiyle Yunanistan’a ulaşmıştı. Aradaki fark olan 65-70 bin Rum’un 1916-1923 yılları arasında kayıtlı olduğu bir şekilde anılarını kaybettiği tahmin ediliyor.
1921 yılının 28/29 Ocak gecesinde, Rusya’dan dönen, TKP üyesi Mustafa Suphi ve 14 yoldaşının hançerlenerek Karadeniz’in karanlık sularına atılmasının sorumlusu Balıkçı Yahya ve arkadaşları da Topal Osman‘ın arkadaşlarıdır.
1921 yılında Koçgiri’nin ayaklanmasını bastırmak üzere 550 adamla beraber Refahiye’ye gönderildi. O kadar zalimane saldırılara başvurur ki, Meclis’te büyük tartışmalar yaşanır. Topal Osman sadece ayaklanan Kürtleri değil; Ümraniye, Suşehri, Koyulhisar, Reşadiye, Niksar ve Erbaa hattındaki Ermeni ve Rumları da katliamdan geçiyor.
Konuyla ilgili olarak Dr. Nuri Dersimi şöyle yazar: “Başkaları hesabına av köpeği görevini yapmak zevk alan namus düşmanları bu barbar çeteleri, zapt onların köylerinde her türlü şehit ve kötülüğü yapıyordu. Masum Kürt çocukları, bu canavarlar tarafından ateşe atılıp yakılıyor ve tüyler ürperten bu manzara karşısında, Laz alayı adını alarak bu zevkler ve cümbüşdü .” (Dr. Nuri Dersimi, Kürdistan Tarihinde Dersim, s.160)
Topla Osman, 1921 ilkbaharında Samsun’a geçer ve Samsun’da eşkıyalığa devam eder. Falih Rıfkı anlatımıyla;
“Yanındakileri iyice aztarak dağa eşraf çıkışı gibi haydutluklara başlamaları üzerine Samsun’daki Tümen Komutanı, Topal Osman’ı Ankara’ya almak istemiş, Mustafa Kemal imzası ile bir telgrafa uymuştur. Cumaları mızıka ile selamlık yapmak kadar kendini büyüten ve varlıklıyı haraca kesen Osman Ağa:
- Mustafa Değil Kemal, Allah’ın emretse yerinden kımıldamam, gideceği zamanı ben bilirim dedi.
Komutan yavaşlatıldı. Kan gütme davasında çekindiği bir adamı kullanarak gitmesini sağlayabildiler. Sakarya savaşının arifesi idi. Mustafa Kemal, Osman Ağa ile çetesini muhafız gücü olarak yandan almakla onu hareketsiz kıldı. Ancak zaferden sonra bir milletvekili boğdurarak, Mustafa Kemal’in başına büyük dert açmıştır.” (Falih Rıfkı Atay, Çankaya s:278)
Topal Osman bütün bu yaptığı insanlık dışı katliamlardan sonra Ankara’ya gelip Mustafa Kemal’in Özel Muhafız Taburu’nun başına getirildi.
Topal Osman’ın sonunu hazırlayan ise Ali Şükrü Bey olayıdır.
Saklandığı gibi Ali Şükrü Bey’in ilk Meclisi’nin önemli vekillerinden bir tanesiydi. Lozan görüşmeleri süresince Musul politikasını ağır bir şekilde geliştirerek İsmet Bey’in deneyiminin devam etmesinden yakınmıştı. Meclis’te gergin bir ortam hakimdi. 1 Nisan 1923 günü Meclis seçim kararı alınır. Tam bu sırada Ali Şükrü Bey oluşuyor.
Ali Şükrü Bey, 1884’te Trabzon Vakfıkebir’de doğdu . İngiltere’de deniz eğitimini görmüştü, deniz kurmay binbaşısı iken oğlu Osmanlı meclisine Trabzon Mebusu olarak katılmıştı. Bilahare yeni kurulan Büyük Millet Meclisi’nde Trabzon milletvekili olarak yer aldı. Mustafa Kemal’e muhalefet eden İkinci Grup’un önde gelenleriydi.
Mustafa Kemal’in başını ağrıtan Ali Şükrü Bey, kaybolmadan önce Topal Osman’ın adamlarından Mustafa Kaptan’la kol kola görülmüştü. Kayboluşunun üçüncü kardeşi Şevket Bey Başbakan Rauf Bey’e başvurdu. Konu İkinci Grup Üyeleri tarafından Meclis birimine taşındı. Cesedi Çankaya yolunda yeni kazılmış bir çukurda bulundu. Avucundaki sımsıkı sarılmış bir sandalye hasırı parçasının da Topal Osman’ın evinde bulunan kırık sandalyeye ait olduğu tespit edilince, ele sağlam bir ipucu çalıştırılmış oldu. Yakalanan Osman Ağa’nın adamı Mustafa Kaptan Ali Şükrü Bey’in kendisi Topal Osman’ın evine götürdüğünü söyledi. Evde Osman Ağa’yla karşılıklı olarak kahve içerken arkadan yanaşıp boğmuşlar.
Topal Osman’ın yakalanma işi nizami ordusunun kıta kumandanlarından İsmail Hakkı Tekçe’ye havale edilir. Muhafız Taburunu toplayıp Topal Osman’ın bulunduğu Papaz Köşkü kuşatılır ortaya çıkan çatışmada Topal Osman öldürülür. Kafası kesilip gömülür. Daha sonra Meclis kararıyla ceset çıkarılıp Ulus meydanında ayağından asılarak üç gün teşhir edilir.
Mustafa Kemal, 2 Eylül 1924’te Giresun’a vardığında Ağa’nın oğluna “Baban Cumhuriyet şehidi oldu” demiş.
1981’de Giresunluların müracaatına, Türk Tarih Kurumu, “Heykelin diktini gerektirecek bir kahramanlığı yoktur” şeklindeki Afet İnan imzalı bir cevap verir.
1983’te darbeci Kenan Evren, Giresun’u ziyaretinde kendisinden övgüyle söz eder. 1987’den sonra bir ulusal kahramana dönüştü.
Veli Küçük, Giresun’da Jandarma Bölge Komutanlığı döneminde heykelini yaptırmaya karar verir. İstanbul’da yaptırdığı heykel, dönemin CHP’li belediye başkanı tarafından depoya kaldırılır.
Bugün Topal Osman Giresun’da, Ali Şükrü Bey de Trabzon’da kahraman olarak görülüyor.
