Bilgi edinmek, gerçeği araştırmak, doğruları öğrenmek, hakkını korumak, olayların içyüzünü kavramak, sosyal problemi çözmek, kalbi tatmin etmek amacıyla insanlar sorgulama yaparlar. İnancını sağlamlaştırmak için araştırmacı olmak çok daha değerli görülmüştür. İslâm Dini’ne göre sorgulamak yanlış veya yasak değildir. Sorgulama kültürünün eğitimdeki önemi de inkâr edilemez. Otoriter kişiler çevresinde sorgulayan kişilerden pek hoşlanmazlar ‘gassal elindeki meyyit gibi’ olmalarını, sadakatla itaat etmelerini isterler. Allah’a isyan edilen yerde ise kula itaat yoktur. Sorgulamayı meslek edinen birisinin zihinsel ve ruhsal problemi var demektir. Özel hayatın gizliliği ile sırların merak edilerek sorgulanması ahlâki değildir. Güvenlik ve istihbarat görevlisinin, hakim ve savcının sorgulaması ise konumuzun dışında tutulmalıdır.
SORGULAMANIN TEMELİ
Çocuklar altı yaşana kadar ailede, daha sonra ilkokulda ve yakın çevrede sorgulamanın temelini atarlar. Temel ne kadar sağlam olursa güven ve huzur o kadar güçlü olur. Ebeveynler, öğretmenler, kanaat önderleri, siyasi liderler, yönetici kadrolar sorgulama kültürüne katkı vermelidirler. Sorgulama sayesinde kişiler edindiği bilgileri analiz ederek değerlendirir ve eleştiri yapabilir, sözcük dağarcığı genişler, bağımsız düşünce yeteneği kazanır, özgüveni artar, sosyal aktivitelere katılır. Eğitim ve öğretimin her kademesinde soru-cevap yönteminin kullanılması sünnet bir ibadettir. Soru sormak bilginin ve iletişimin anahtarıdır, sorgulama kültürü kazanmış bireyler algı ve manipülasyona karşı da dirençli ve cesur olurlar
SORGULAMANIN ÖZELLİKLERİ
Kişi edindiği bilginin kaynağını, kanıtlarını, tutarlılığını ve alternatiflerini bilmek ve değerlendirmek ister. Sorgulama kültürüne sahip bireyler, “kim, ne, neden, nasıl, nerede, ne zaman” gibi temel soruları sorar. Körü körüne inanmayan, ufku geniş bilinç sahibi, maymun gibi taklitçi olmayan kişiler edindiği bilgiyi, haberi sorgular, akıl süzgecinden geçirerek propagandanın etkisinde kalmaz. Sorgulama kültüründe ayrıntılı araştırmanın, ortak aklın meyvesi olarak özgür düşünce, yeniliklere açık olma, değişimden yana davranış sergileme vardır. Sorgulayanlar baskılara, ayıplanmaya, kınanmaya aldırış etmediği gibi siyasi liderlerin, kanaat önderlerinin vizyonlarını, çelişkilerini, kişiliklerini ve hedeflerini de sorgular.
İSLÂM’DA SORGULAMA
Müslüman sözcüğü Allah’a ve Elçisi Resul’üne teslim olmuş kişi demektir. Ayet’i Kerime’ler ile doğruluğu kesinleşmiş Hadis’i Şerif’ler sorgulanamaz ancak ibadetlerdeki sembollerin hikmetleri araştırılır ve kalbe şüphe düşmeyecek bir şekilde mutmain olması için çaba gösterilir, Hazreti İbrahim Aleyhisselâm’ın kıssasında bu örnek anlatılmaktadır. Kişi ölünce ilk sorgulama mezarda melekler tarafından yapılır, sorgulama tamamlanınca kabir Cennet bahçesine veya Cehennem çukuruna dönüşür. Bütün sorgulamalar iyi niyetle, ibadet anlayışıyla, İslâm adabına uygun ve Cenab’ı Allah’ın hoşuna gidecek şekilde yapılması esastır gereksiz, anlamsız, yararsız ve kişiyi ilgilendirmeyen konular sorgulamanın alanı değildir.
SORGULAMA KARŞITLARI
Toplumu sürü haline getirerek köle düzenini kurmak, halkı sömürmek isteyen otoriter yönetimler sorgulama kültürünün oluşmasına, yeşermesine karşıdırlar, bunun tarihte en somut örneğini Mısır Firavunları vermiştir. Firavunlar, kişilerin aklını ve iradesini kullanmasını istemediklerinden iletişim araçları, emrindeki görevlileri ile halkı manipüle ederek korkak, dalkavuk, piyon, ahmak, mankurt, köle kategorisinde sessiz ve düzeysiz yığınlar haline getirmişlerdir. Firavun’un kullandığı slogânlar arasında “Bize güvenin, biz sizin için varız, efendinizin bir bildiği vardır, biz gidersek siz aç kalırsınız” olmuştur.
KUR’AN’I KERİM’DEN MESAJ
Bakara Suresi 260. Ayet’i Celile; İbrâhim “Rabbim! Ölüleri nasıl diriltiyorsun, bana göster!” deyince, Rabb’i “Yoksa inanmıyor musun?” demişti. O “Hayır inanıyorum, fakat kalbim tam kanaat getirsin diye” cevabını verdi. Rabb’i “Kuşlardan dört tane al, onları kendine alıştır, sonra parçalayıp her bir tepeye onlardan bir parça bırak, sonra onları çağır. Koşarak sana gelecekler ve şunu bil ki, Allah hep galiptir ve hikmet sahibidir” buyurdu.
MESAJIN YORUMU
Öğrenerek sağlam bilgiye ulaşmaya ‘ilmel yakin’, görerek ve duyu organlarıyla hissederek kesin bilgiye varmaya ‘aynel yakin’, yaparak, yaşayarak ve deneme labirent yöntemiyle gerçek bilgiye ulaşmaya da ‘hakkal yakin’ denir. Yorumu anlaşılır hale getirmek için, bir pastanın yapılış tarifini dinlemek bilgilenmeyi, yapılmış pastayı görmek görselliği, pastayı yiyerek tadını hissetmeye de hakikati öğrenme denir.
