Doğumu ve Eğitimi: 1801 yılında günümüzde Letonya sınırları içinde yer alan Kraslava’da doğdu. St. Petersburg Üniversitesi Doğu Dilleri Bölümü’nde eğitim aldı.
Diplomasi Kariyeri: Rus devlet hizmetinde diplomat olarak çalıştı; İzmir ve uzun yıllar Erzurum’da Rus konsolosu olarak görev yaptı.
Ülkemiz ve Ortadoğu hep oryantalist ve gizli ajanların eliyle ya bozguna yada darbelere sebep olmuştur. Her ne kadar iyi niyetli ve Türk ve Kürt dostu gözükselerde tek hedefleri var bu güzelim vatanda gözleri var. /Admin
Aleksandre Jaba (veya yaygın bilinen adıyla Alexandre Jaba / Auguste Jaba), 19. yüzyılda Rusya’nın Erzurum Konsolosluğu’nu yapmış, aynı zamanda dönemin en önemli Şarkiyatçıları (Oryantalist) ve Kürdologları arasında yer alan Polonya kökenli bir diplomat ve araştırmacıdır.
Jaba’nın Kürt kültürü, dili ve tarihi açısından taşıdığı kritik önemi başlıklar altında inceleyebiliriz:
Erzurum Konsolosluğu ve Kürt Çalışmalarının Başlangıcı
1856-1866 yılları arasında Rusya’nın Erzurum konsolosu olarak görev yapan Aleksandre Jaba, buradaki görevi sırasında bölgenin sosyal yapısına, dillerine ve halklarına büyük bir ilgi duymuştur. Özellikle Kürt dili ve edebiyatını öğrenmek istemiş, bu amaçla dönemin önde gelen âlim ve yazarlarından Molla Mahmud Bâyezîdî (Mela Mehmûdê Bazidî) ile yolları kesişmiştir.
Molla Mahmud Bâyezîdî ile Ortaklığı ve Jaba Koleksiyonu
Jaba, Molla Mahmud Bâyezîdî’nin rehberliğinde Kürtçeyi öğrenmiş ve St. Petersburg İmparatorluk Bilimler Akademisi’nin de yönlendirmesiyle çok değerli bir el yazması eser koleksiyonu oluşturmuştur.
Bu koleksiyon; Kürt edebiyatının ve klasiğinin en temel taşlarını barındırır.
Koleksiyonda Ehmedê Xanî’nin Mem û Zîn eseri, Şerefhan Bitlisî’nin Şerefnamesi, yanı sıra klasik aşk mesnevileri (Leyla ile Mecnun, Yusuf ile Züleyha), ilmihal, sözlük ve folklorik derlemeler yer almaktadır.
Bâyezîdî’nin Jaba için kaleme aldığı Kürtçe-Türkçe sözlükler ve coğrafi/etnografik anlatımlar da bu külliyatın en önemli parçalarındandır.
Eserleri ve Akademik Katkıları
Alexandre Jaba, derlediği ve St. Petersburg’a taşıdığı bu zengin materyalleri akademik dünyaya kazandırmıştır. En bilinen eserlerinden biri olan Recueil de Notices et Récits Kurdes (Kürtçeye Dair Kısa Tanıtım Yazıları ve Öyküler Derlemesi), 19. yüzyılda Kürtlerin yaşamına, coğrafyasına, geleneklerine ve folkloruna dair Avrupa’da yayımlanan ilk ve en kapsamlı kaynaklardan biri olma özelliği taşır.
Günümüzdeki Yansımaları
Jaba’nın Rusya’da (St. Petersburg’da) koruma altına alınan koleksiyonu, modern Kürt çalışmalarının (Kürdoloji) temel direklerinden biri kabul edilir. Son yıllarda bu miras üzerine yapılan akademik çalışmalar hız kazanmış, hatta Türkiye’de de bu alanla ilgili kapsamlı yayımlar ve yeniden basımlar hayata geçirilmiştir.
Özetle Aleksandre Jaba; diplomatik kimliğinin ötesinde, 19. yüzyılda Kürt dili, sözlü edebiyatı, klasikleri ve folklorik hafızasının kayıt altına alınarak günümüze ulaşmasında kilit rol oynamış tarihi bir figürdür.
