Arnavutluk-İşkodra Müzesinde İşkodra Sancak Beyi Ulama Paşa Tekelu’ye ait 946/1539-1540 Tarihli Hamam İnşâ Kitâbesi. Kitâbe Okuma: Müfid Yüksel
Foto: Machiel Kiel 1967
İşkodra Ulama Paşa Hamamı 1944 Tamamen Yıkılmadan Önce
Arnavutluk-İşkodra Müzesinde İşkodra Sancak Beyi Ulama Paşa Tekelu’ye ait 946/1539-1540 Tarihli Hamam İnşâ Kitâbesi. Kitâbe Okuma: Müfid Yüksel
Kitabenin Fotoğraflarını Bizimle Paylaşan Ali Osman Dilekoğlu @agahefendi__ ‘na teşekkürü borç biliriz
Ulama Bey/Paşa
Antalya Tekelu Sipahilerinden iken Şahkulu isyanına katılan sonra Safevilerin safına katılıp (Faruk Sümer, Safevi Devletinin Kuruluş ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü, TTK, 1999) Şah Tahmasb zamanında Safevi-Kızılbaş Ümerası meyanına dahil olarak Safevilerin Azerbaycan Valisi olup bilahare Tahmasb’a karşı ayaklanıp (Şah Tahmasb-ı Safevî, Tezkire, Tercüme: Dr. Hicabi Kırlangıç, Anka Yayınları, 2001) 937/1530-1531 Tarihinde Osmanlı safına geçerek bir süre için 940/1533 Tarihinde Azerbaycan ile birlikte Bitlis Hanlığı da tevcih edilip, (Şerefnâme, Şerefhân, Farsça metin, V. Veliaminof-Zernof Neşri, St. Petersburg, 1860) daha sonra Rumeli’ye kaldırılıp Arnavutluk-İşkodra Livası/Sancağı Beyi olan Ulama Paşa Tekelu’nun İşkodra’da inşa ettirdiği Hamamın tarihi bir vesika olarak çok çok önemli olan 946/1539-1540 Tarihli kitâbesini hamd olsun nihayet okuduk.
اولاما بك كه از نسل بهاء دين
تكه دن قوپدی شرقڭ اوردی تركين
گليجك رومه شاهنشاه عالم
اسكندريه قيلور آنوڭ لواسڭ
يپوب اول يرده بر حمّام صافي
نجه صافي همان ايينۀ چين
هواسي خوب تاريخ دلپزيردر ٩٤٦
نَخوب تاريخ معمارينه تحسين ٩٤٦
Ulama Beğ ki ez nesl-i Bahâ-i Dîn
Tekeden kopdı Şarkın urdı terkin
Gelicek Rûm’a Şâhinşâh-ı Âlem
İskenderiye kılur ânun livâsın
Yapup ol yerde bir hammâm-ı sâfî
Nice sâfî hemân âyîne-i çîn
Hevâsı Hûb târih-i dil-pezîrdir 946
Ne Hûb târîh mi’mârına tahsîn 946
Ulama Han/Paşa Tekelu sonra Bosna Beyi olmuş, tekrar İşkodra Beyi olarak َArşiv belgelerine göre, 963/1555-56 Tarihinde orada vefat etmiştir. İşkodra’da ayrıca bir medrese ve zâviye de inşâ ettirmiştir.
Ulama Paşa’nın 946/1539-1540 Tarihinde Arnavutluk-İşkodra’da inşa ettirdiği resimde görülen Hamam 1944’te Arnavutluk’ta Enver Hoca rejiminde ilk yıktırılan eserlerdendir. Hamamın Kitâbesi bilahare İşkodra’daki Tarih Müzesine Kaldırılmış. Son dönemde ise resimde görülen kitâbe Müzede kaybolmuştur.
Kitâbe Fotoğrafı: Machiel Kiel, 1967
Not: Ulama Paşa Tekelu, Azerbaycan Valiliği, Bitlis Hanlığı, Bosna Beyliği, İşkodra beyliği ve Rumeli’deki eserleri ile ilgili İnşaallah Uzun Bir Makale Neşredeceğiz.
Bibliography
- Abdi Beğ Şirâzî, 2021. Safevîler, Tekmiletu’l-Ahbâr, Tercüme ve Notlar: Doç. Dr. Şefaattin Deniz-Dr. Hasan Asadi, 2. Baskı: Bilge Kültür-Sanat, İstanbul
- Allouche, Adel, 1983. The Origins and Develeopment of the Ottoman-Safavid Conflict (906-962/1500-1555), Klaus Schwarz Verlag, Berlin
- Baltacı, Prof. Dr. Cahid, 2021. IV.-XVI. Asırlarda Osmanlı Medreseleri, 3. Baskı İFAV Yay. İstanbul
- Bilge, Sadık Müfit, Macaristan’da Osmanlı Hakimiyetinin ve İdari Teşkilâtının Kuruluşu ve Gelişmesi
- Celâlzâde Mustafa Çelebi, Tabakatu’l-memâlik ve Derecâtu’l-Mesâlik
- Cenâbî Mustafa Efendi, 2025. Cenâbi’nin Şekâik Tercümesi ve Zeyli, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, İstanbul
- Dağlar, Mehmed, 2016. Ulama Sultan-ı Tekelü, VAKANÜVİS- Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi/ International Journal of Historical Researches, Mart/March 2016, Yıl/Vol. 1, No. 1 ISSN: 2149-9535
- Gelibolulu, Mustafa Âlî, 2024. Künhü’l-Ahbar, Cilt.5. Yay. Haz. Dr. Suat Donuk, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, İstanbul
- Emecan, Prof. Feridun M. 2022. Kanuni Sultan Süleyman ve Zamanı, TTK Yay. Ankara
- Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yazma, Müellif hattı, Cilt: 1-9, Topkapı Sarayı müzesi Kütüphanesi B 304-307
- Kızılbaşlar Tarihi, Tarih-i Kızılbaşan, 2015. Tercüme: Tufan Gündüz. Yeditepe Yay. İstanbul
- Kızılbaşlığın Tarihi/Târih-i Kızılbaşiye, 2015. Tercüme, Notlar ve Tıpkıbasım: Şefaattin Deniz-Hasan Asadi, Bilge Kültür-Sanat Yay. İstanbul
- Köhler, Wilhelm, 1989. Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesinde Bitlis ve Halkı, Almanca’dan Çeviren: Haydar Işık, Alan Yayıncılık, İstanbul
- Kütükoğlu, Bekir, 1993. Osmanlı-İran Siyasi Münasebetleri, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul
- Kütükoğlu, Bekir, 1994. Vekayi’Nüvis-Makaleler, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul
- Lütfi Paşa, 1341. Tevârih-i Âl-i Osman, Musahhih ve Muhşi: Âlî, Matbaa-i Âmire, İstanbul
- Matrakçı Nasuh, Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn, Yazma. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi Yazmaları, T 5964
- Matrakçı Nasuh, 1976. Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn, TTK, Ankara
- Matrakçı, Nasuh, 2019. Tarih-i Âlî Osman, Haz. Göker İnan, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, İstanbul
- Muhyî-i Gülşenî, 1982. Menâkıb-ı İbrahim Gülşenî ve Şemleli-Zâde Ahmed Efendi, Şive-i Tarikat-i Gülşeniye, Hazırlayan: Tahsin Yazıcı, TTK Yayınları, Ankara
- Muhyî-i Gülşenî, 2014. Menâkıb-ı İbrahim Gülşenî, Haz. Mustafa Koç-Eyüp Tanrıverdi, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, İstanbul
- Nahifî Mehmed Efendi, 2019. Cevâhiru’l-Menâkib, Sokollu Mehmed Paşa’nın Hayatı, Haz. Dr. İbrahim Pazan, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay. İstanbul
- Nevizâde Atâyî, 2017. Hadâiku’ş-Şakâik, Cilt. 1-2 Haz. Dr. Suat Donuk, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay. İstanbul
- Peçevî, İbrahim, 1283. Tarih-i Peçevi, Cilt1-2, Matbaa-i Âmire, İstanbul
- Sakaoğlu, Necdet, 2016. Bostanzâde Yahya, Duru Tarih, Alfa-Tarih, İstanbul.
- Sümer, Prof. Dr. Faruk Sümer, 1999. Safevî Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü,Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara
- Şah Tahmasb-ı Safevî, 2001. Tezkire, Giriş ve Çeviri: Dr. Hicabi Kırlangıç, Anka Yay. İst.
- Şeref-Hân, 1005/1597. Şerefnâme, Yazma. Müellif Hattı. Oxford, Bodleian Library, MS. Elliott. 332
- Şeref-Hân, 1860. Şerefnâme, Farsça Metin. Veliaminof-Zernof Neşri, St. Petersburg
- The Ottoman Empire in the Reign of Suleyman the Magnificient, 1988. Ministery of Culture and Tourism of the Turkish Republic, Ankara. Volume: 1-2
- The bibliographical items will be progressed
