Çözüm sürecine karşı olanların gerekçeleri çeşitli sosyal, politik, devletin bu sorun karşısındaki ritüelleri, alışkanlıkları ve ekonomik faktörlere dayanabilir.
Güvenlik endişesi içinde olanlar ve bu bahane ile sorunları sadece güvenlik tedbirleriyle çözmeye çalışanlar genellikle alışık oldukları devlet geleneğinden başka bir yöntemin olabileceğine ihtimal vermezler. Çözüm sürecine karşı olanlar, silahlı grupların faaliyetlerinin devam ettiği ve bu durumun ülkenin güvenliğini tehdit ettiği görüşünde de olabilirler. Muhatabını yok sayma, inkâr etme ve bu yolla üstünlük sağlama psikolojik eziklik sendromu da bu süreç karşısında duruş sergilemelerine kaynaklık etmesi ihtimali var. Çatışmadan, gerginlikten ve insan kanı üzerinden çıkar elde edenler veya karışıklık döneminde ağır suçlar işlemiş olanların, normal zamanda yargı karşısına çıkma korkuları da bu endişeleri taşıyanların sürece karşı duruş sergilemesinde etkili olduğu söylenebilir. Farklı endişeler taşıyanların belli bir kesimi de, silahların bırakılmadan sürecin ilerlemesi riskli bulunabileceği düşüncesindedir.
Adalet ve hesap vermek endişesi, özellikle 90’lı yıllarda “faili meçhul” olarak anılan olaylara karışmış, insan hakları ihlalleri, cinayetler, yolsuzluklar, ağır suçlar işlemiş olan geniş kesim çözüm sürecinin kendileri için risk oluşturduğunu düşünüyorlar. Bundan dolayı gövde gösterisi yapmaktan geri durmazlar. İnsan Hakları ihlallerinin boyutu o kadar geniş ki, ülkenin geçmişteki birçok yöneticisini, siyasetçisini ve örgütlerini içine almaktadır. Bazı insanların, çözüm sürecinin, geçmişteki insan hakları ihlallerinin, suçluluk politikalarının ve suçların üzerini örtmekte bir araç olabileceğinden endişe ederler. Adalet arayışı veya başka bir tabirle yargıdan duyulan korku, sürecin önünde bir engel teşkil edebilir. Böyle bir suçluluk, eziklik psikolojisi içerisinde olanlar bütün argümanlarıyla karşı saldırı içerisindeler ve her türlü gayrı meşru yöntemlerden yararlanmayı da ihmal etmezler.
Kültürel ve Kimlik Sorunları perspektifinde, belli bir kesim bu alanda verilebilecek en küçük tavizin arkasının gelmeyeceği ve daha fazla talebin gündeme gelebileceği düşüncesiyle agresif retorikler üretmekten geri durmuyorlar. O kesim, kültür ve kimlik taleplerinden bazılarının verilmesi durumunda bunun ucunun bağımsızlık talebine kadar uzanabileceğini ve ülkenin bekasının risk altına gireceğine inanıyorlar. Muhatap kesim de, çözüm sürecinin etnik ve kültürel kimliklerin tanınmasını yeterince sağlamadığı düşüncelerini seslendirmeye başladı bile… Tek taraflı bütün fedakarlıklara rağmen, karşı tarafın herhangi bir düzenleme yapmadığını ve ülkenin yargısını devre dışı bırakma politikalarının henüz bile yürürlükte olduğu görüşündeler. Devletin yaklaşık bir asırdır sürdürdüğü inkar, imha, baskı, asimilasyon, aşağılama, yok sayma politikalarının henüz bile farklı yöntemlerle yürürlükte olduğunu savunan bu kesim, ülkenin artık normalleşip, bütün alanlarda herkesin eşit vatandaş statüsünde demokratik haklardan yararlanıldığı özgür bir ortamın inşa edilmesine zemin hazırlanmasını talep edenlerin sayısı az değil. Bu durağan durumu, kendi kimliklerine tehdidi olarak algılayarak yasal düzenlemelerin yapılmasının, normalleşmenin önünün açılmasını sağlayacağını dillendiriyorlar. En
Çözüm sürecine milli argümanları kullanarak karşı çıkanlardan bazıları, normalleşmenin kendi siyasi konumlarına ve çıkarlarını zarar vereceğini, çatışmaların, gerginliklerin bitmesi durumunda rantlarının kesilmesiyle birlikte yargılanma riski altına girebileceklerini, toplumda siyasal desteklerinin kesileceğini düşünüyorlar. Kimi siyasi gruplar, organizeler, cemaatler, partiler veya bireyler, çözüm sürecinin kendi siyasi veya ekonomik çıkarlarına zarar vereceğini düşünebilirler. Bu, sürecin karşısında durmalarına neden olabilecek farklı sebeplerden bazılarıdır…
yaşadıkları tecrübeler de önemli rol oynamaktadır.
Sonuç olarak, çözüm sürecine karşı olanların gerekçeleri, toplumsal yapının karmaşık doğasından kaynaklanmakta ve genellikle güvenlik, adalet, kimlik, ekonomik çıkarlar ve kamu algısı gibi çok boyutlu faktörlerle şekillenmektedir. Şu anda Çözüm Sürecine destek verip, sahada görünür olanların yarın sürecin bozulması durumunda yargı karşısında bir güvencelerinin olduğunu söylemek de doğru olmaz. Aradan on yıl geçmesine rağmen canları istediğinde sürece yargı karşısına çıkarıp, cezalandırmaya çalıştıkları tecrübeyle sabittir. Tecrübeler ışığından söylenen her sözü, geliştirilen her retorik ve eylemi doğru hesaplayarak görünür kılmakta fayda ve zorunluluk var
körükleyen ırkçılığa göre şekillenmiştir. Çözümün sağlanmasını, yaşam damarlarının kesilmesi anlamında algılamaktadırlar.
Çözüm Sürecinin en etkili dezavantajlarından biri de toplumsal bilincin yetersizliğidir. Eğitim ve bilgi eksikliğinden kaynaklı soruna, bir de iletişim araçlarını ve algı mekanizmasını elinde bulunduranların organize şekilde toplumu yönlendirmeye çalışanların yoğun bir çaba içerisine girmesi ekleniyor. Bireylerin ve grupların, çözüm sürecinin avantajları veya dezavantajları hakkında yeterince bilgi sahibi olmamaları, geçmiş onca tecrübelerden yeterince ders almamış olmaları da karşıt görüşlerin oluşmasına yol açabilir. Bu nedenler, çözüm sürecine karşı olan farklı grup ve bireylerin farklı bakış açılarıyla yaklaşımlarını şekillendirebilir. Herkesin endişeleri, tecrübeleri ve politik duruşları farklı olduğu için, bu karşıt görüşlerin arkasındaki motivasyonlar oldukça çeşitlidir. Ayrıca, bu görüşlerin oluşumunda sosyal medyanın etkisi, tarihsel travmalar ve bireylerin veya grupların içsel dinamikleri, yaşadıkları tecrübeler de önemli rol oynamaktadır.
