BİLİM DÜNYASI “BİRUNİ ÇAĞI”NI SELAMLIYOR: 1050 YILLIK MİRASIN İZİNDE
ÖZBEKİSTAN – Modern astronomi ve coğrafyanın temellerini atan, Batı dünyasının “Alberuni” olarak tanıdığı büyük deha El-Biruni’nin doğumunun 1050. yıl dönümü, dünya çapında düzenlenen bilimsel etkinliklerle yeniden gündeme oturdu. UNESCO desteğiyle düzenlenen sempozyumlarda, Biruni’nin bin yıl önce yaptığı keşiflerin modern teknolojiyle ne kadar uyumlu olduğu bir kez daha kanıtlandı.
Bin Yıl Öncesinden Gelen Hassas Hesaplama
Haberin odak noktasında, Biruni’nin Pakistan’daki Nandana Kalesi’nde yaptığı o meşhur ölçüm yer alıyor. Henüz teleskop ve uyduların olmadığı bir dönemde, sadece bir usturlap ve trigonometrik formüller kullanarak Dünya’nın çevresini hesaplayan Biruni’nin bulduğu sonuç, bugünkü modern ölçümlerle kıyaslandığında şaşırtıcı bir doğruluk sunuyor.
”Amerika’yı Öngören İlk Zihin”
Sempozyumda konuşan bilim tarihçileri, Biruni’nin sadece bir matematikçi değil, aynı zamanda ileri görüşlü bir coğrafyacı olduğunu vurguladı. Biruni, okyanusun ötesinde büyük bir kara parçasının olması gerektiğini matematiksel olarak öngörmüş; bu da onun Kristof Kolomb’dan asırlar önce Amerika kıtasının varlığına dair teorik bir zemin oluşturduğunu gösteriyor.
Dünya tarihinin en büyük Bilim adamlarından biri;
El-Biruni..
Dünya’nın yarıçapını modern değere çok yakın hesapladı.
El Birûnî, yalnızca bir dağın tepesinden yaptığı ölçümlerle
Dünya yarıçapını 6.339 km olarak buldu.
Gerçek değer: 6.371 km
Hata payı: %0,5 bile değil!
Bu, o çağ için inanılmaz bir başarıdır.
Yerçekimi ivmesini ölçmeye çalışan ilk bilim insanlarından biridir.
Serbest düşme deneyleriyle kütle çekimin etkisini araştırdı.
Newton’dan 600 yıl önce.
Amerika kıtasının varlığından Kristof Kolomb’dan yaklaşık beş yüz yıl önce bahsetmiş ve bu kıtanın varlığına dair ilk Müslüman bilim insanı olmuştur.
Ay’ın Dünya’ya olan uzaklığını hesapladı.
Geometri yöntemleri ve gölge açılarını kullanarak
Ay’ın uzaklığını oldukça doğru bir şekilde belirledi.
Bu hesaplar, modern trigonometriye giden yolun erken adımlarıdır.
Dünya’nın şekli, kıtaların konumu, şehirlerin koordinatları üzerine
yazdığı eserler modern coğrafyayı kuran temel çalışmalardır.
339 mineralin sertliğini, ağırlığını, parlaklığını ve erime noktasını
bilimsel yöntemle sınıflandırdı.
Bu kitap modern madenciliğin anası sayılır.
Ateşin vücuttaki etkilerini inceledi.
Bitkilerin tıbbi özelliklerini sınıflandırdı.
Yoğunluk ölçümü (piknometre benzeri) geliştirdi.
Işığın hızının çok yüksek olduğunu söyledi.
Birûnî gece gökyüzüne bakarak yıldızların konumlarını öyle detaylı yazdı ki,
bugün modern astronomlar onun gözlemlerini hâlâ karşılaştırma için kullanıyor.
Biruni, matematik, astronomi, fizik, tıp, coğrafya, jeodezi, farmakoloji, jeoloji, filoloji ve dinler tarihi gibi çok çeşitli alanlarda çalışmalar yapmış 100,den fazla bilimsel eser bırakmıştır.
Eserlerinin çoğu zamanla yok edildi.
Hayatta kalan 24 kadar eser bile insanı şaşkına çevirmeye yetiyor.
Dünyanın en büyük Bilim adamlarından biri olarak adını altın harflerle tarihe yazmıştır..
Nasa’dan “Biruni” Detayı
Etkinlikler kapsamında hatırlatılan bir diğer önemli detay ise gökyüzündeki yerimiz oldu. Biruni’nin astronomiye katkıları nedeniyle Ay’daki kraterlerden birine ve keşfedilen bir asteroide (Asteroid 9936 Al-Biruni) ünlü bilim insanının adının verilmiş olması, onun evrensel mirasının bir simgesi olarak kabul ediliyor.
Günün Notu:
“Onun bin yıl önce yazdığı eserler, bugün hâlâ bilimsel tarafsızlığın ve merakın en saf örneği olarak kabul ediliyor. O, sadece İslam dünyasının değil, tüm insanlığın ortak mirasıdır.”
Ebu Reyhan el-Biruni, sadece bir bilim insanı değil, Orta Çağ’ın “evrensel dehası” olarak kabul edilen muazzam bir figürdür. 11. yüzyılda yaşamış olmasına rağmen, düşünceleri ve buluşlarıyla günümüz bilim dünyasına hala ışık tutmaktadır.
İşte bu büyük deha ve onunla ilgili güncel bir gelişme:
El-Biruni Kimdir?
973 yılında bugünkü Özbekistan sınırları içinde doğan el-Biruni; astronomi, matematik, doğa bilimleri, coğrafya ve tarih alanlarında eserler vermiş bir polimattır (çok yönlü bilim insanı). Onu özel kılan bazı başarıları şunlardır:
Dünyanın Çapını Ölçtü: Yaşadığı dönemde, gelişmiş teknoloji yokken trigonometrik yöntemlerle Dünya’nın yarıçapını ve çevresini gerçeğe çok yakın (sadece %1’lik bir yanılma payıyla) hesaplamıştır.
Kıtaların Varlığını Öngördü: Asya ve Avrupa’nın dışında, okyanusun ötesinde henüz keşfedilmemiş karaların (bugünkü Amerika kıtası) olabileceğine dair teoriler yürütmüştür.
Hümanist Yaklaşım: Hindistan üzerine yazdığı eserlerde, farklı kültürleri ve dinleri önyargısız bir şekilde inceleyerek antropoloji biliminin temellerini atmıştır.
Newton’dan Önce Yerçekimi: Yerçekimi düşüncesinden ve Dünya’nın kendi ekseni etrafında döndüğünden bahseden ilk bilim insanlarından biridir.
Güncel Haber: UNESCO ve El-Biruni Yılı
El-Biruni sadece geçmişin bir parçası değil; mirası hala korunuyor ve kutlanıyor.
UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü), el-Biruni’nin doğumunun 1050. yıl dönümünü (2022-2023 dönemi kapsamında) kutlama listesine dahil etmişti.
Bu kapsamda, özellikle Özbekistan, İran ve Tacikistan gibi ülkelerin ortak girişimiyle dünya genelinde sergiler ve bilimsel sempozyumlar düzenlendi.
Neden Önemli?
Modern bilim dünyası, el-Biruni’nin gözlem ve deneye dayalı metodolojisini “bilimsel yöntemin” başlangıcı olarak görüyor. Batı dünyası onu “Alberuni” adıyla tanıyor ve George Sarton gibi bilim tarihçileri 11. yüzyılı “Biruni Çağı” olarak adlandırıyor.
”Bilgi, peşinden koşulmaya değer en yüce amaçtır.” — El-Biruni
El-Biruni’nin o meşhur Dünya yarıçapı hesaplama formülünü veya onun adıyla anılan Biruni Krateri (Ay üzerindeki bir krater)
