Faysal Mahmutoğlu
Ezidi inancına göre Nisan ayının 13. Gününden sonra gelen ilk Çarşamba günü dünyanın yaratılış günüdür.
Hayatın başladığı, tohumların filiz verdiği, çiçeklerin açtığı gün.
Ezidiler, Nisan ayının kutsal olduğunu düşünür ve yılın gelini olarak kabul eder.
Nisan ayı aynı zamanda baharın ve yeniden doğuşun sembolü olarak görülüyor.
Ezidi yaratılış mitolojisine göre, dünya başlangıçta bir sis bulutu ve su kütlesi halindeydi.
Tanrı ve yedi melek (başlarında Melek Tawus ile birlikte) yeryüzüne, bugün kutsal sayılan Laleş vadisine inmişler.
Melek Tawus Tanrı’nın emriyle dünyaya bir “maya” bırakmış. Ve üzerinde yaşamın yeşerebileceği bir form kazanmıştır.
Melek Tawus’un en karakteristik ve diğer inanç sistemlerinden ayıran yönü, Adem’e secde etmeyi reddetmesidir.
Bu olay Eziidi inancında bir sadakat sınavı olarak yorumlanır:
Tanrı’nın Meleklere ilk emri “ benden başkasına asla secde etmeyin” dir.
Adem yaratıldığında Tanrı meleklere ona secde etmelerini buyurduğunda, diğer melekler o anki emre uymuş, ancak Melek Tawus “Ben senin ışığındanım, o ise balçıktan. Senden başkasına secde etmem” diyerek ilk emre sadık kalmıştır.
Bu nedenle Tanrı onu ödüllendirmiş ve meleklerin lideri olarak yeryüzünün hükümdarı ilan ettiğine inanılır.
Ezidi inanışına göre, Tanrı aşkın ve ulaşılmaz bir varlıkken, Melek Tawus dünyadaki işlerin yürütücüsüdür.
Ezidi inancında semavi dinlerdeki “kötülüğün kaynağı olan düşmüş varlık” anlamındaki şeytan reddedilir.
Ezidilikte kötülük, dışsal bir varlıktan ( Şeytan’dan) gelmez. Kötülük insanın kendi iradesi, nefsi ve kalbiyle ilgilidir.
Hayır ve şer Tanrı’nın takdirindedir.
Eğer Şeytan gibi Tanrı’ya karşı duran, onun planlarını bozan bağımsız bir güç kabul edilirse, bu Tanrı’nın mutlak gücüne ortak koşmak (şirk) olarak görülür.
Melek Tawus Tanrı’nın iradesiyle hareket eder.
Tüm insanlar Adem ile Havva’ın birleşmesinden çoğalırken, Ezidiler sadece Adem’in (aslında ilahi bir özün) soyundan geldiğine inanılır.
Ezidi olunmaz Ezidi doğulur.
Başka bir dinden birinin ezidi olması veya bir Ezidinin dışarıdan biriyle evlenmesi geleneksel hukukta yasaktır.
Çünkü bu o “saf” kabul edilen soyun bozulması olarak görülür.
Bir Ezidi dışardan biriyle evlendiğinde sadece “toplumdan dışlanmaz”, inancın özüne göre “Ezidilikten düşer”.
Ezidilikteki kast sistemi kendi içinde de “aşılmaz duvarlar” örer.
Ezidi toplumu dikey olarak üç ana gruba ayrılır ve bu sınıflar arasında evlilik kesinlikle yasaktır:
Şeyhler: Dini liderlik ve rehberlikten sorumludurlar.
Pirler: Şeyhlere benzer şekilde ruhani görevleri vardır, ancak hiyerarşide farklı bir konuma sahiptir.
Müritler: toplumun büyük çoğunluğunu oluşturan gruptur.
Herkes sadece kendi sınıfından biriyle evlenebilir.
Çarşema sor olarak anılan bayramın Türkçe karşılığı kızıl çarşambadır.
Ezidiler Salı akşamı, yumurtaları kaynatıp boyayarak Çarşema sor için hazırlıklara başlıyor.
Çarşema sor, Laleş tapınağında Ezidi ruhani lideri Baba Şeyh’in diğer din adamlarıyla birlikte ilk ateşi yakmasıyla başlar.
Daha sonra Ezidiler aynı tapınakta yılın günlerini temsilen 365 mum yakıyor. Duvarlara ve evlerin kapılarına çiçek asıyorlar.
Ateşin yakılmasının sebebi ise zarafet ve rahmet getiren melek Tawus’ın gelişinin önünü açan, kötü ruhlarda uzaklaşmaktır.
Aileler birbirini ziyaret eder. Müslüman aileler de Ezidi komşularının bayramını kutlar.
Ezidi inancında yumurta dünyanın küre şeklini sembolize eder.
Tawus-i Melek yeryüzüne barış ve neşe getiren kutsal varlıktır.
Laleş bayramın kalbi ve ruhani merkezdir.
Ezidiler, acıdan doğan bir yaşamın geleceğe kültür taşıyıcısı olarak bilinir.
Çarşema sor, sadece bir takvim yaprağı değil, ”yok edilmeyen kimliğin” her yıl yeniden tescil edilmesidir.
Nasıl ki Ferman ölümü ve yerinden edilmeyi temsil ederken, Çarşema Sor ise doğumu, mayalanmayı ve “kök salmayı” temsil eder.
Soykırım sonrası dünyanın dört tarafına dağılan Ezidiler için Laleş ve bayram ritüelleri, zihinsel bir “eve dönüş” köprüsüdür.
Kadınlar bu bayramda yaşamı yeniden organize ederek parçalanmış toplumsal dokuyu adeta iğneyle kuyu kazar gibi tekrar birleştirir.
Çarşema Sor, Ezidi toplumunun zamana ve yıkıma karşı direnişin ve zaferin simgesidir.
Bayramda kullanılan sarı, yeşil ve kırmızı renkler salt doğanın uyanışını değil, çok güçlü bir etno- politik aidiyet ve tarihsel kökeni temsil eder.
Ezidilerin Mezopotamya’nın en kadim Kürt topluluklarından biri olması, Çarşema Sor’da kullanılan renklerin doğrudan bu kimliğin bir dışavurumu haline getiriyor.
Ezidiler, Kürtlerin, “saf” ve “arkaik” kökeni olarak görülür.
Kürdistan bayrağı Ezidi halkı için aidiyetin izharıdır.
Ezidilik, Kürt dilinin, folklorunun ve kadim inanç ritüellerinin en korunaklı kaldığı “canlı bir müze” dir.
2014 yılında Şengal’de yaşananlar sadece “radikal bir grubun inanç savaşı” olarak okumak, resmin büyük kısmını eksik bırakır.
IŞİD’ın saldırıları, hem Ezidi kimliğine bir saldırıydı, hem de net bir etnik temizlik stratejisiydi.
Ezidiler üzerinden Kürt halkına diz çöktürülmek istendi.
Soykırım sadece insanları değil, o insanlara ait olduğu kimliğin izlerini de hedef aldı.
Kutsal mekanların tahribi toplumsal hafızanın “mekânsal” bağlarını koparma girişimiydi.
Ve en trajik olanı da Ezidi kadınları ve genç kızları kaçırılarak köleleştirilip (cariye) tecavüz edilip pazarlarda satılması, toplumsal dokuyu ve etnik sürekliliği bozmaya yönelik planlı bir saldırıydı.
Bugün kutlanan Çarşema Sor, IŞİD’ın hem etnik hem de inançsal imha politikasına karşı verilen hafıza savaşıdır.
Fermanlarla yok edilmeye çalışılan bir halkın, her yıl aynı tarihte ayağa kalması, salt dini bir ritüel değil, aynı zamanda siyasi ve toplumsal hafızanın tazelenmesidir.
Büyük çoğunluğu Kürdistan bölgesinde yaşayan Ezidilerin dünya genelindeki nüfuslarının 1 milyon civarında olduğu düşünülüyor.
CEJNA ÇARŞEMA SOR PİROZ BE
