Kürt müziğinin derin sesi “Dengbêj Şakiro”

Evdalé Zeynıqé ekolünden gelen Dengbejler Kürt Tarihini ve sosyolojik olaylarını sesli belge olarak günümüze taşıyan en önemli şahsiyetlerdir.

Her bir dengbejin kendine ait bir seyis ve okuma stili vardır. Bölgesel olarak Serhad, şark, ve Botan dediğimiz mezobotamya bölgesinde Dengbejler önemlidir.

Kürt müziğinin unutulmaz ismi Dengbêj Şakiro’nun yaşamı ve müzikteki derin etkisi tarihe geçiyor.

Dengbej Şakiro kimdir, eserleri nelerdir? Şakiro”nun zorlu yaşamı nasildı?

Kürt sanatında özgün müzik tarzı olarak Dengbêjlik, Kürt toplumunun yaşadığı sıkıntılı koşulların yansıması olarak dengbêjlik kilamları ağırlıklı olarak acıyı, üzüntüyü dile getirmiştir. Kilamlar ve kilam öyküleri, acı dolu öykülerdir, çatışma, hüzünlü aşk öyküleri, ağır olayları işlemişlerdir, toplum vicdanında yer edinmiş kahramanları işlemişlerdir.

Bu nedenle Kürt dengbêjlerinin kilamları, Kürt toplumunun yakarışlarını dile getirmişlerdir. Salih û Nûrê, Çemê Çetelê, Kekê Xiyasedîn vb. kilamlarda dile gelen, yaşanan acı dolu öykülere örnektir.

Kürt müziği, köklü ve zengin bir geleneğe sahiptir ve bu geleneğin önde gelen figürlerinden biri olan Dengbêj Şakiro, sadece bir müzisyen değil, aynı zamanda bir kültürün sesi ve ruhu olmuştur. Onun hayatı ve müziği, Kürt halkının tarihinde unutulmaz bir iz bırakmıştır.

Ağrı’nın topraklarından doğup, İzmir’in müzik dolu sokaklarına kadar uzanan Dengbêj Şakiro’nun yaşamı, müzikseverlerin yüreklerinde özel bir yer edinmiştir.

İLK YILLAR VE YÜKSELEN ŞÖHRET

Kürt kültürünün önemli bir parçası olan dengbêj geleneğinin en önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilir. Güzel sesi ve etkileyici performanslarıyla, “Kewê Ribat” ve “Şahê Dengbêjan” olarak anıldı.

SÜRGÜN YILLARI VE GERİ DÖNÜŞ

1959’da ailesiyle birlikte Adana’ya sürgün edilen Şakiro, mücadele dolu yıllar geçirdi. Ancak bu süreç, onun müziğe olan bağlılığını ve sanatını güçlendirdi. 1966’da Muş’a dönüşüyle birlikte, Karayazı’da yerleşti ve dengbêj geleneğini yaşatmaya devam etti.

Şakiro’nun hayatı

Şakiro,1936 yılında Agirî’nin (Ağrı) Zêdkan (Eleşkirt) ilçesinin Navik (Karaköse) köyünde doğmuştur. Şakiro, Redkî aşiretine mensuptur. Redkî aşireti Zîlan (Zilli) aşiretler konfederasyonuna bağlıdır. Şakiro’nun babası Bedih, Bedihê Zilli ismi ile tanınmıştır. Şakiro, 18-19 yaşına kadar Ağrı’nın Dutax (Tutak) ilçesine bağlı Cemalverdi köyünde yaşamıştır.

Şakiro’nun babası Ağrı İsyanı’na katıldığı gerekçesiyle tüm aile 1959 yılında memleketleri Agîri’den Adana’ya göç etmiştir. 6 yıl orada kaldıktan sonra Mûş’a taşınmış. Mûş’ta iki yıl kaldıktan sonra da Goksî’ya (Karayazı) taşınarak orada uzun süre kalmıştır. Daha sonra Türkiye illerine Ankara’ya oradan da İzmir’e taşınmıştır.

Şakiro neden Kürtlere kırgın?

Kürtlere ‘küs’ olarak 1996 yılında İzmir’de, yokluk içinde yaşayan dengbêj Şakiro, ölmeden önce kendisiyle röportaj yapmak isteyen Gazeteci Rahmi Batur’a konuşmak istememiş ve nedenini de şöyle açıklamış: “Kürtlere kırgınım. Kürtler değerlerine, dengbêjlerine sahip çıkmıyor. Türklere bir bakın Bir Aşık Veysel’leri vardı, ona sahip çıkıldı. Bütün dünyaya onu tanıttılar. Bir Reso’muz vardı. Hepimizin ustası. Aç öldü. Şimdi söyle bakalım seninle nasıl konuşayım ve gönlümü nasıl açayım?”

Şakiro ve Reso’nun yaşamları maddi sıkıntılar içerisinde geçtiği bilinen bir gerçek. Bu kadar sıkıntılara rağmen her ikisi de dengbêjliği profesyonel bir şekilde sürdürmüşlerdir. Şakiro hem kendi maddi sorunları hem diğer Kürt dengbêj ve sanatçılarının bilhassa Reso’nun maddi sorunları için çok üzülür. Ancak diğer yandan Kürtlerin 20. yüzyılda statüsü elinden alındı, varlığı inkar edildi, kültürü talan edildi, soykımlara tabi tutuldu, aydınları ve liderleri ya asıldılar ya da sürgüne gönderildiler. Ve birçok trajediler yaşadı Kürt halkı.

Kürtlerin sanatçılarına sahip çıkmama eleştirisini elbetteki statü sahibi halklarla değil statüsü olmayan, soykırıma uğrayan halklarla mukayese etmek lazım.

Belki de Şakiro siteminde, yaşanan trajedilerin sebebini Kürtlerin kendi aralarında birlik olmamalarına ve ittifak yapmamalarına bağlıyor. Nitekim Kekê Xiyasedîn eserinde Şakiro, Hoca İlyas’ın ihanetine büyük tepki ve eleştiri getirir, Siyabend ile Xecê’de Rus’lara karşı savaşan Bişarê Çeto kahramanlığını anlatır. Sözlü Kürt edebiyatına adını altın harflerle yazdıran Şakiro, Gulê Dêran, Şerê Mala Nasir, Eliyê Pûrto, Nêçîrvano, Geliyê Zîlan, Esmer, Kejê ve Sebrê gibi onlarca kilam ile Kürt kültüründe miras taşıyıcısı olarak ölümsüzleşti.

Şakiro, 27 yıl önce 5 Haziran 1996’da İzmir’de hayatını kaybettikten sonra İzmir Çamlıkule Mezarlığı‘na defnedildi.

MÜZİKTEKİ ETKİSİ VE UNUTULMAZ ESERLERİ

Şakiro’nun müziğindeki derinlik ve duygu, onu Kürt müziğinin önde gelen figürlerinden biri haline getirdi. Xulxulandin-hawînî (gırtlak yapma) tekniği, onun müziğinde önemli bir yer tutar ve bu özellik pek çok dinleyici tarafından takdir edilir

Şakiro eserleri

Dengbêj Şakiro (Şakir Deniz), Kürt müziğinin en önemli ve tanınan isimlerinden biridir. “Kewê Ribat” (Rabat Kekliği) ve “Şahê Dengbêjan” olarak da anılan Şakiro, güçlü sesi ve yorumuyla dinleyicilerin gönlünde taht kurmuştur. Eserleri genellikle klam ve stran formundadır ve Kürt halkının acılarını, aşklarını, kahramanlıklarını ve günlük yaşamını anlatır.

İşte Şakiro’nun en bilinen ve sevilen eserlerinden bazıları:

Şakiro’nun Bilinen Eserleri

• Gulê Dêran: En meşhur eserlerinden biridir ve birçok kişi tarafından bilinir.
• Esmer: Şakiro’nun alametifarikası haline gelmiş, duygusal ve etkileyici bir eseridir.
• Kewê: Dengbêj Şakiro’nun lakabına da ilham veren, adıyla özdeşleşmiş klamlarından biridir.
• Şerê Mala Nasir: Tarihi olayları anlatan destansı klamlarından biridir.
• Eliyê Pûrto: Bir başka tarihi ve kahramanlık temalı eseridir.
• Nêçîrvano: Avcı temalı, melankolik ve derin bir klamdır.
• Geliyê Zîlan: Zilan Vadisi’ni anlatan, coğrafi ve kültürel derinliği olan bir eseridir.
• Sebrê: Sabır temasını işleyen, duygusal bir klamdır.
• Emro: Şakiro’nun en çok dinlenen eserleri arasında yer alır.
• Zere Domâmê: Özellikle genç nesiller arasında popülerleşen etkileyici şarkılarındandır.
• Lo Axayo: Şakiro’nun karakteristik yorumunu yansıtan önemli eserlerinden biridir.
• Besrayê: Yine sevilen ve sıkça dinlenen eserlerindendir.
• Ez Dımırım: Ölüm ve yaşam üzerine düşündüren derin bir klamdır.
• Ez Guneme: Pişmanlık ve günah temalarını işleyen bir eseridir.
• Aman Aman: Duygusal yoğunluğu yüksek, meşhur klamlarından biridir.
• Saliho Pismam: Kuzen Saliho’ya ithafen söylenen bir klamdır.
• Siyabend û Xecê: Kürt edebiyatının önemli destanlarından biri olan Siyabend û Xecê’yi yorumladığı eseridir.
• Helîmcanê: Sevilen ve tanınan klamlarından biridir.
• Berîvanê: Bir kadın ismine ithafen söylenen, hüzünlü ve etkileyici bir eserdir.

Şakiro’nun eserleri sadece melodik güzellikleriyle değil, aynı zamanda içerdiği zengin edebi ve kültürel motiflerle de önemlidir. Onun klamları, Kürt halkının sözlü tarihinin ve kültürel belleğinin önemli bir parçasıdır.

SON YILLAR VE MİRASI

1996’da İzmir’de vefat eden Dengbêj Şakiro, müziğin ve Kürt kültürünün önemli bir parçası olarak hatırlanmaktadır. Mezarı İzmir Altındağ Merkez Mezarlığı’nda bulunmaktadır. Sanatçının hayatına dair anılar, müzikseverler arasında hala canlılığını korumaktadır. 1996 yılında maddi sıkıntılar içerisinde İzmir’de hayatını kaybetmiştir. Ölmeden önce kendisiyle röportaj yapmak isteyen gazeteciye şöyle cevap vermiştir:

“Kürtlere kırgınım. Kürtler değerlerine, dengbêjlerine sahip çıkmıyor. Türklere bir bakın bir Aşık Veysel’leri vardı, ona sahip çıkıldı. Bütün dünyaya onu tanıttılar. Bir Reso’muz vardı. Hepimizin ustası. Aç öldü. Şimdi söyle bakalım seninle nasıl konuşayım ve gönlümü nasıl açayım?”

Dengbejler Şakiro Sanatçı özcan Denizin açmasıdır. Kardeşi Halit Deniz de Türk Halk sanatçısı olarak sahne almakta ve müzik ile uğraşmaktadır