Bahâeddin bin Şeddad’ın kaleme aldığı En-Nevâdirü’s-Sultâniyye, Selahaddin Eyyubi’yi bir hükümdardan ziyade bir insan olarak tanımamızı sağlayan eşsiz bir eserdir.
Eseri diğer tarihlerden ayıran en büyük özellik, yazarın Sultan’ın yanından neredeyse hiç ayrılmamış olmasıdır.
Eserin içeriğini şu üç ana başlıkta inceleyebiliriz:
1. Sultan’ın Şahsi Karakteri ve Dindarlığı
İbn Şeddad, kitabın ilk bölümünde Selahaddin’in günlük rutinlerini ve ahlaki değerlerini anlatır. Burada öne çıkan bazı detaylar şunlardır:
Adalet Tutkusu: Sultan’ın haftada iki gün (Pazartesi ve Perşembe) halkın şikayetlerini bizzat dinlemek için divan kurduğu ve en sıradan vatandaşın bile bir emire karşı davasını onun huzurunda kazanabildiği anlatılır.
Cömertlik: Öldüğünde terekesinden (mirasından) sadece bir miktar gümüş ve bir altın para çıktığı, elindeki her şeyi fütüvvet anlayışıyla dağıttığı bilgisi bu eserde yer alır.
Sabır ve Metanet: Savaşın en zor anlarında dahi namazlarını aksatmadığı ve hastalığına rağmen ordusunun başında durduğu vurgulanır.
2. Üçüncü Haçlı Seferi ve Askeri Deha
Kitabın büyük bir bölümü, özellikle 1188’den Sultan’ın vefatına (1193) kadar olan süreci kapsar.
Akka Kuşatması: Yazar, kuşatma sırasında bizzat oradadır. Askerlerin moralini, stratejik kararları ve Sultan’ın gece boyu haritalar üzerindeki çalışmalarını “günlük” titizliğiyle aktarır.
Aslan Yürekli Richard ile İlişkiler: İki büyük lider arasındaki karşılıklı saygı, at ve meyve gönderimi gibi insani jestler bu eserin en etkileyici kısımlarındandır.
3. Sultan’ın Vefatı
Eserin en hüzünlü ve detaylı kısımlarından biri Selahaddin’in son günleridir. İbn Şeddad, Sultan’ın son anlarını, okunan duaları ve halkın üzüntüsünü bir görgü tanığı olarak anlatır. Bu bölüm, biyografiyi duygusal bir zirveyle kapatır.
Neden Önemli?
Diğer tarihçiler olayları dışarıdan yazarken, İbn Şeddad Sultan’ın çadırının içini yazar. Sultan’ın hangi durumlarda ağladığını, hangi haberlere sevindiğini ve kararlarını verirken neler hissettiğini bu eser sayesinde biliriz.
TEKSAM 2026 Vizyonu: Kayıtlarınıza göre, Toplumsal Ekonomik Kültürel Sosyal Araştırmalar Merkezi (TEKSAM), 2026 yılı vizyon programı kapsamında Selahaddin Eyyubi’yi bir rol model olarak belirlemiştir.
İşlenecek Temalar: TEKSAM’ın planladığı konferans serilerinde Selahaddin Eyyubi; adaleti, farklı inançlara gösterdiği hoşgörüsü ve savaşta bile koruduğu insani değerleriyle “Adalet ve Barış” ekseninin temsilcisi olarak ele alınacaktır.
Güncel Çalışmalar: 2026 “Yön Çalışma Programı” çerçevesinde, bu eserde de sıkça vurgulanan Eyyubi’nin karakter inşası ve dürüstlük gibi özellikleri, gençlere ve iş dünyasına yönelik projelerde temel alınacaktır.
Bu eser, Selahaddin Eyyubi’nin gerçek kişiliğini ve yönetim anlayışını anlamak için başvurulacak en temel birinci el kaynaktır.
6 Maddede Selahaddin Eyyübi’nin Ders Niteliğindeki Son Nasihati
Mücahid komutan ve devlet adamı Sultan Selahaddin Eyyübi, İslam alemini derleyip toparlayarak Haçlılara karşı giriştiği mücadeleyi zaferle taçlandırmış ve 2 Ekim 1187 tarihinde 88 yıllık Haçlı esaretinden mübarek belde Kudüs’ü kurtarmıştır. Kudüs fatihi Selahaddin Yusuf Eyyübi; cesareti, başarısı, adaleti ve merhametiyle müstesna bir hükümdardı.
Ömrünü cihadla geçiren Sultan Selahaddin Eyyübi, vefat edeceğini anlayınca, çocuklarını etrafına toplamış, özellikle oğlu Efdal Ali’ye dönerek biz Müslümanlara da ders olacak şu son nasihatlerini söylemiştir:
1. Oğulcuğum! Allahın emirlerine uymakta ihmal göstermeyin…
Oğulcuğum! Allah’ın emirlerine uymakta ihmal göstermeyin! Allah’tan korkun ki, iki cihanda saadete kavuşasınız. Allah’ın emirlerine uyanlar dünya ve ahirette kurtulurlar. Sana mal-mülk, şan-şöhret değil, canınla ve malınla Allah yolunda cihad üzere yaşamayı emrediyorum.
2. Kanı gözyaşı gibi gör, sakın elini-eteğini kanla kirletme…
Oğulcuğum! Bu halk sana Allah’ın emanetidir; onların durumunu araştır ve mutlulukları için çalış. Kanı gözyaşı gibi gör, sakın elini-eteğini kanla kirletme! Dökülen her damla kanın mutlaka intikamı alınır.
3. Unutma, benim bu makamlara gelişim insanlara iyi davranmamın sonucudur…
Komutan ve askerlerini memnun et, halka karşı ihsanda bulun, cömert ol. Unutma, benim bu makamlara gelişim insanlara iyi davranmamın sonucudur.
4. Sana kastedenler dahil kimseye kin tutma! Çünkü kin ile din aynı yürekte barınmaz…
Sana kastedenler dahil kimseye kin tutma! Çünkü kin ile din aynı yürekte barınmaz. Herkesin hakkını gözet, bir gün ölüp hesaba çekileceğimizi aklından çıkarma.
Allah’ın merhameti ve şefkati bizi kuşatmıştır. O (celle celâlühu) kendine yapılan hata ve isyanı tevbe edince affedebilir; fakat kul hakkı, insanları memnun etmedikçe affedilmez. Hepinizi Allah’a emanet ediyorum.
6. Ayrıca Sultan Selahaddin Eyyübi, hayatının son demlerindeyken kefen bezini bir mızrağa bağlatıp Şam sokaklarında dolaştırarak şunları söyletmiştir:
“Ey ahali! Şarkın hâkimi Sultan Selahaddin ölmek üzeredir ve ahirete ancak şu bez parçasını götürebilecektir. Geçici dünyaya aldanmayın ve yalnız Allah’ın emirlerine uyun!”
Üçüncü Haçlı Seferi ve Selahaddin Eyyubi’nin askeri dehasını ele alan ikinci şık, En-Nevâdirü’s-Sultâniyye eserinin en heyecan verici bölümleridir. İbn Şeddad, bizzat şahit olduğu bu süreci bir askeri günlük gibi aktarır:
1. Akka Kuşatması ve Stratejik Sabır
İbn Şeddad, Sultan’ın Akka önlerindeki günlerini anlatırken onun sadece bir komutan değil, aynı zamanda bir lojistik dehası olduğunu vurgular.
Sürekli Hareket: Sultan, kuşatma boyunca ordusunun moralini yüksek tutmak için her gün mevzileri tek tek gezerdi.
Hastalığa Rağmen Görev: Eserde, Selahaddin’in çok ağır hasta olduğu ve at sırtında durmakta zorlandığı günlerde bile, askerleri kendisini görsün diye sahaya çıktığı anlatılır.
2. Aslan Yürekli Richard ile Diplomatik ve Askeri Mücadele
Batı dünyasında da efsaneleşen Selahaddin – Richard mücadelesi bu eserde çok insani detaylarla yer alır:
Centilmenlik: Richard hastalandığında Selahaddin’in ona şifalı meyveler ve buz (kar) gönderdiği, Richard’ın atı öldüğünde ona iki soylu at hediye ettiği bilgileri bizzat İbn Şeddad tarafından kaydedilmiştir. Bu, savaşın içinde bile korunan yüksek bir karakteri gösterir.
Arsuf Muharebesi: Sultan’ın askeri bir yenilgi aldığı durumlarda bile ordusunu nasıl dağılmadan toparladığı ve moral bozmadan yeni stratejiler geliştirdiği detaylandırılır.
3. Savunma Dehası ve Diplomasi
Kudüs’ü korumak için izlediği strateji, eserin en can alıcı noktalarından biridir:
Yıpratma Taktiği: Haçlı ordusu Kudüs’e yaklaşırken, su kuyularını kapatması ve ikmal yollarını kesmesi gibi taktiklerle devasa bir orduyu savaşmadan nasıl yorduğu anlatılır.
Ramla Antlaşması: Savaşın sonunda her iki tarafın da yorulduğu bir noktada, askeri başarıyı diplomatik bir zaferle (Kudüs’ün Müslümanlarda kalması ama Hristiyan hacıların ziyarete açılması) nasıl taçlandırdığı eserin son kısımlarında yer alır.
İbn Şeddad’ın bir notu şöyle der: “Sultan, İslam topraklarını korumak uğruna uykuyu ve rahatı kendine haram etmişti. Bir savaştan diğerine koşarken tek bir hedefi vardı: Adaleti tesis etmek.”
