Faysal Mahmutoğlu
“Kendini ulusuna hizmet etmeye adayan siyasetçilere devlet adamı denir. Ulusun kendine hizmet etmesi gerektiğini düşünen devlet adamına ise siyasetçi denir” Georges Pompidou, Fransa eski Cumhurbaşkanı.
Mesut Barzani, 29 Kasım 2025 günü Şırnak Üniversitesi’nin organizasyonu ile Cizre’de düzenlenen 4. Uluslararası Melaye Ciziri Sempozyumuna katıldı. Barzani, İçişleri Bakan yardımcısı başkanlığındaki bir heyet tarafından karşılandı. Heyette Vali, Kaymakam, bölge milletvekilleri, Üniversite rektörü ve diğer yetkililer vardı.
Benim jenerasyonum Barzanilerin ve özellikle efsanevi lider Mele Mustafa Barzani’nin hikayeleriyle büyüdü.
Mesut Barzani, babasından devraldığı onurlu mirası layıkıyla temsil eden ve onu yükseklere taşıyan bir lider.
12 yaşında giydiği Peşmerge kıyafetini hala üzerinde taşıyan, Peşmerge olmayı tüm makam ve mevkilerin üstünde gören, dünyadaki Kürtlerin büyük çoğunluğu tarafından kabul gören ulusal bir liderdir.
Kek Mesut, liderliğini masa başında, yoldaşlarını ölüme göndererek değil, yaşamının büyük bölümünü Kürdistan dağlarında Peşmergeleriyle birlikte ölüme meydan okuyarak elde etti. Kaldı ki kendisinin böyle bir iddiası yok. Halkı onu öyle görüyor.
Cizre, Orta Çağ’dan 19’uncu yüzyıla kadar Kürtlerin en etkili beyliklerinden biri olan Botan Beyliği’nin başkentiydi.
Emirlikler ve en son Botan Emirliği tarih sahnesinden çekildikten sonra Barzanilerin hak taleplerini görüyoruz.
Şeyh Abdüsselam (Mesut Barzani’nin amcası) Barzan Dergahının postnişini olunca tarikatın etkisini daha da artırır.
Sahip olduğu dini otoriteyi bağımsızlık şartlarını oluşturmak için kullandı.
Bu kapsamda Şeyh Abdüsselam Barzani, Şeyh Muhammed Birifkani ile birlikte 7 Maddelik Duhok Vesikası hazırlayarak Osmanlı yönetiminden taleplerde bulundu.
Dersaadet’e ulaştırılması için de sırası ile Şuray-ı Devlet Reisi olan Seyit Abdülkadir’e, Kürt Teali Cemiyeti’nin kurucularından Emir Ali Bedirhan’a ve Kürt diplomat Şerif Paşa’ya gönderdiler.
Duhok Vesikasındaki talepler şunlardı:
1- Kürtçe Amediye, Akre, Duhok, Zaho ve Sincar’da resmidil olarak kabul edilsin,
2- Kürtçe eğitim dili olsun,
3- Bölgeye Kürtçe bilen kaymakam, nahiye müdürü ve memurlar atansın,
4- Hukuk ve adalet Şer-i hükümlere göre uygulansın,
5- Kadı ve müftüler Şafii mezhebine göre atansın,
6- Vergiler şeriata uygun konulsun.
Ki bu talepler fevkalade masumane taleplerdir.
Babıali bu talepleri devlete karşı bir isyan ve ayrılık talebi olarak değerlendirdi (bugün de bu talepler kimilerince öyle görülüyor) ve seferberlik ilan etti.
Musul Valisi Dağıstanlı Fazıl Paşa Şeyh Abdüsselam’ın üzerine devasa bir ordu göndererek her yeri yakıp yaktı. Saldırıda Tekke’de nasibini alır.
Ele geçirilen kadın ve çocuklar zincire vuruldu. Onların arasında Şeyh Abdüsselam’ın 3 yaşındaki kardeşi Mele Mustafa da vardı.
Musul valiliğine Nazım Paşa atanınca normalleşme süreci yaşandı. Şeyh’in suçsuz olduğuna karar verildi ve devletin sebep olduğu zarar tazmin edildi. Karşılıklı olarak esirler serbest bırakıldı.
Şeyh Abdüsselam’a itibarı iade edildi. 17 Ağustos 1913’te Sultan Reşat tarafından Şeyh Abdüsselam’a “4. Rütbeden Osmanlı Nişanı” verildi.
Bilahare İttihatçılar Süleyman Nazif’i Musul’a vali olarak atayınca işler değişti. Ona göre Şeyh Abdüsselam’a devlet Nişanı verilmesi vatana ihanetti. Şeyh Abdüsselam’ın başına ödül koyarak saldırı başlattı. Abdüsselam Barzani yakalanarak idam edildi. Tarih 15 Kasım 1914’ü gösteriyordu. 11 yaşındaki kardeşi Mele Mustafa Barzani abisinin darağacındaki naaşını görmüştü.
Bu olay tüm Kürtlerin hafızasına kazındı.
Barzan aşiretin Başına 19 yaşındaki Kardeşi Şeyh Ahmet geçti.
Şeyh Ahmet Barzani, birçok farklı Kürt kabilesini otoritesine altına alarak aşiretin güçlenmesinde önemli rol oynadı. Barzanilerin etki alanını hayli genişletti.
Ayrıca erken dönem Kürt milliyetçiliğin mimarı olarak kabul edilir. Kendisini Kürdistan’ın her parçasında Kürt halkının savunucusu olarak gördü. Kardeşi Mustafa Barzani ile birlikte Irak hükümetine karşı temel hakların sağlanması adına birçok kez direniş başlatmıştı. Bölgesinde yabani hayvan avlanmasını yasakladı, kadınların zorla evlendirilmesini önledi.
Şeyh Ahmet Barzani,1969’da 73 yaşında vefat etmesinin ardından hareketin başına Mustafa Barzani Geçti.
Kürt ulusal özgürlük mücadelesinin sembolü olan Mustafa Barzani 16 yaşında Peşmerge Komutanı olarak Berzenci isyanına katıldı.
1945 yılında Peşmergeleriyle Birlikte Rojhılat Kürdistan’ına geçerek, 13 Ocak 1946’da ilan edilen Mahabat merkezli Kürdistan’ın kuruluşunda yer aldı.
Barzani, Mahabat’ta kurulan Kürdistan Cumhuriyetinde tümgeneral rütbesiyle başkomutanlığa getirildi. Kürdistan Cumhuriyetini yıkılmasının ardından 500 Peşmergesiyle beraber Haziran 1947’de Sovyetler birliğine geçti.
1958’de Irak’ta Abdülkerim Kasım’ın krallık yönetimine karşı darbe yapması üzerine Irak Kürdistan’ına döndü ve burada yasal olarak tanınan KDP’nin başına geçti.
Yeni hükümetin Kürt halkının talepleriyle ilgili oyalayıcı tavrını sürdürmesi üzerine Mele Mustafa Barzani, 11 Eylül 1961’de Kürdistan tarihinde “eylül devrimi” olarak geçen yeni bir devrime öncülük etti. Musul ve Kerkük dahil birçok Kürt şehrini kurtarılmış Kürt bölge ilan etti.
1966’da Irak yetkilileriyle yapılan müzakereler sonucu, 1970 yılında Irak hükümeti ile Kürt halkı adına PDK Başkanı sıfatıyla Otonomi (özerklik) anlaşmasını imzaladı.
Bağdat otonomi anlaşmasını ihlal edince Mustafa Barzani12 Mart 1974’te yeniden direniş başlattı.
Ve Mele Mustafa Barzani, 1 Mart 1979’da tedavi amacıyla gittiği Washington’daki Georg Town hastanesinde yaşama veda etti.
Yerine büyük oğlu İdris Barzani ( Neçirvan Barzani’nin babası) geçti.
İdris Barzani Kürtlerin birliğini savunan, felsefe ve şiir düşkünü derviş bir kişilikti. Kürtlerin dervişi olarak bilinirdi. Kürtler arası birliğin temeli onun girişimleriyle atıldı. İlk kez Mam Celal(Talabani) ile Tahran’da görüştü. Sağlığı bozulduğu için 1979’daki 9. Kongrede Mesut Barzani parti (KDP) başkanlığına seçildi.
31 Mart 1987’de Urmiye’ye bağlı Silvana köyünde vefat etti.
Mahabat doğumlu Mesut Barzani, Kürt ulusal mücadelesinin tüm dünyada haklılığını ve tanınırlığını sağlayan lider olarak tarihe geçti.
Saddam Hüseyin’in Araplaştırma politikasına karşı mücadele etti. Enfal Soykırımında katledilen 180 bin Kürt’ün içinde 37’si yakın akrabası olmak üzere ailesine mensup 8 bin kişi vardı.
Halepçe’de Irak’ın kimyasal silah kullanması sonucu 5 bin insanını yitirdi.
1991 yılında Körfez savaşından sonra fiili özerklik elde etti.
2003’te Saddam Hüseyin’in devrilmesinden sonra başkenti Erbil olan özerk bir yönetim kurdu.
Celal Talabani Irak Cumhurbaşkanı olurken Barzani ise 2005’te IKYB parlamentosu tarafından başkan seçildi. Şu anda KDP başkanlığı görevi devam etmektedir.
Cizre’de Barzani’ye gösterilen sevgi selinin altında bu destansı mücadele yatıyor.
Bu sevgiyle Kürtlerin gerçek toplumsal ve ulusal liderinin kim olduğu ortaya çıktı.
Sempozyumun açılış panelinde konuşan tarihçi İhsan Süreyya Sırma’nın Barzani’ye hitap ederken sarf ettiği “kendime diyorum ki ‘bugün senin Bayramındır, mübarek olsun ‘ Bu bayramı rüyamda gördüm! Hepimizin bayramı mübarek olsun” sözleri Barzani ailesine duyulan sevginin dışavurumudur.
Yine aynı şekilde Şırnak Milletvekili Aslan Tatar’ın Barzani’ye hitaben “ Sen benin amcamsın, dayımsın, sen gözümüzün nurusun” demesi halkın duygularının tercümesidir.
Cizre halkı Barzani’nin şahsında Kürt özgürlük mücadelesinin tarihini gördü.
Barzani, ulusal onur ve gururu temsil eden manevi bir kişiliktir aynı zamanda.
Ayrıca Cizre’ye sınır sayılabilecek bir şehirde yaşamasına rağmen bu yaşına kadar Cizre’yi ziyaret etmemiş olması ve çok sevdiği, ‘Kutup yıldızı’ olarak gördüğü Melaye Ciziri’nin mezarını ilk defa ziyaret edebilmiş olması da bizim ayıbımız.
Ziyaret sonrası korumaları üzerinden yapılan tartışmalar hazımsızlık olarak değerlendirilebilir. Zira devletin ilgili birimlerinin onayı alınmadan giriş yapmaları mümkün değildir. Kaldı ki,Türk yetkililere Kürdistan bölgesine yaptıkları gezilerde askerler ve özel timler silahlarıyla eşlik ediyor.
Ziyaretin devam etmekte olan çözüm sürecini destek amaçlı olarak gerçekleştiği aşikar.
Tarih bize Barzanilerin kendilerini ulusuna adanmış bir aile olarak göstermektedir.
