İşte tarihin en gizemli ve etkili figürlerinden biri olan, “Çölün Kraliçesi” olarak da bilinen Gertrude Bell (ajan Gertrude) üzerine hazırlanmış bir araştırma
ORTADOĞU’NUN KADERİNİ ÇİZEN KADIN: “ÇÖL TİLKİSİ” GERTRUDE BELL
Arkeolog, gezgin ve casus… İngiliz istihbaratının “erkek dünyasında” zirveye tırmanan Gertrude Bell, Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılma sürecinde Ortadoğu’nun sınırlarını cetvelle çizen isim olarak tarihe geçti.
BAĞDAT – Tarih kitapları onu bazen bir bilim insanı, bazen de bir imparatorluğu yıkan “Çöl Tilkisi” olarak anıyor. Oxford mezunu ilk kadın tarihçilerden biri olan Gertrude Lowthian Bell, 20. yüzyılın başında sadece bir seyyah değil, aynı zamanda Britanya İmparatorluğu’nun bölgedeki en stratejik zekasıydı.
Çölün Derinliklerinde Bir Casus
Gertrude Bell, Arap çöllerini karış karış gezerek aşiret liderleriyle dostluklar kurdu. Akıcı Arapçası ve yerel kültürlere olan hakimiyeti, ona Araplar arasında “El Hatun” (Büyük Hanımefendi), Türkler arasında ise kurnazlığı ve stratejik hamleleri nedeniyle “Çöl Tilkisi” veya “Çölün Cadısı” lakaplarını kazandırdı.
Modern Irak’ın Mimarı
I. Dünya Savaşı sırasında Kahire’deki “Arap Bürosu”nda görev alan Bell, Lawrence of Arabia (Arabistanlı Lawrence) ile birlikte çalıştı. Ancak Bell’in etkisi Lawrence’tan çok daha derindi:
Sınırları Çizdi: Bugün bildiğimiz Irak sınırlarını bizzat kendi elleriyle belirlediği söylenir.
Kralı Seçti: Irak’ın ilk kralı Faysal’ın tahta çıkmasında kilit rol oynadı.
Müze Kurucusu: Bağdat Arkeoloji Müzesi’ni kurarak bölgenin tarihi mirasını koruma altına almaya çalıştı (veya eleştirel bir bakışla, İngiliz etkisini kurumsallaştırdı).
”Irak’ın Taçsız Kraliçesi”
Bell’in hayatı, görkemli başarıların yanı sıra derin bir yalnızlıkla da çevriliydi. 1926 yılında Bağdat’ta aşırı dozda uyku hapı alarak hayatına son verdiğinde, geride modern Ortadoğu’nun karmaşık haritasını ve sayısız sır bıraktı.
“Bir cinsiyet için fazla kadınsıyım, diğeri için ise fazla erkeksiyim.” > — Gertrude Bell
Gertrude Bell, bugün hala Ortadoğu’da hem bir “kültür koruyucusu” hem de “emperyalizmin yüzü” olarak tartışılmaya devam ediyor. Onun çizdiği sınırlar, bugün bölgedeki jeopolitik dengelerin temelini oluşturuyor.
