Bu metin, Milli Görüş Hareketi’nin doktriner temelleri ile günümüzdeki siyasi pratikleri arasındaki derin makası ele alan, teorik arka planı ve saha gözlemlerini birleştiren akademik ve analitik bir makale formatına dönüştürülmüştür.
Siyasal Bir Doktrinin Kurumsallaşma Krizi: Milli Görüş’ün İdealleri ve Günümüz Siyasetindeki Çözülme Sancısı
Giriş: “Dava” Kavramı ve İdeolojik Adanmışlığın Bedeli
Siyaset sosyolojisinde “dava”, sıradan bir politik programın ötesinde, bireyin ve toplumun varoluşsal gayelerini şekillendiren, aşkın bir amaca hizmet etme kararlılığıdır. Her toplumda ve dönemde farklı tezahürleri olan dava kavramı; kimi zaman bir egemenlik mücadelesi, kimi zaman bir adalet arayışı, kimi zaman ise mikro düzeyde bir hak arayışı olarak karşımıza çıkar. Türk siyasi hayatında ise bu kavramın en somut ve köklü kurumsallaşmalarından biri, şüphesiz Prof. Dr. Necmettin Erbakan liderliğinde filizlenen Milli Görüş Hareketi olmuştur.
Milli Görüş; tarihsel perspektifini Hz. Adem’den bu yana devam eden “hak-batıl mücadelesi” üzerine temellendiren, metafizik kökleri olan bir dünya görüşüdür. Bu yönüyle hareket, yalnızca dönemsel bir seçim ittifakı veya oy avcılığı değil; adanmışlık, fedakarlık ve bedel ödeme mekanizmaları üzerine kurulmuş organik bir yapıdır. Ancak her büyük ideolojik hareket gibi, Milli Görüş de karizmatik liderinin vefatının ardından kurumsallaşma, kimlik kaybı ve kadro erozyonu gibi ciddi yapısal krizlerle karşı karşıya kalmıştır.
I. Milli Görüş Doktrininin Teorik Sütunları
Milli Görüş hareketini rasyonel bir siyasal teori olarak anlamak için, Erbakan tarafından formüle edilen dört temel sütunun incelenmesi gerekir:
Önce Ahlak ve Maneviyat: Hareketin aksiyomudur. Toplumsal ve ekonomik kalkınmanın ancak manevi değerlerin ihyasıyla mümkün olabileceğini savunur; Batı merkezli seküler-modernist yozlaşmaya karşı yerli ve medeniyet eksenli bir baraj inşa etmeyi amaçlar.
Yeniden Büyük Türkiye (Ağır Sanayi ve Ekonomik Tam Bağımsızlık): Taklitçi ve montaj sanayiine dayalı ekonomik modellere karşı; yerli uçak, tank ve fabrika üreten “ağır sanayi hamlesi” ile sömürüyü reddeden, emeği merkeze alan “Adil Düzen” teorisini vadeder.
Yeni Bir Dünya ve İslam Birliği: Küresel hegemonik güçlerin kontrolündeki uluslararası mekanizmalara (BM, NATO, IMF vb.) karşı radikal bir eleştiri getirerek, mazlum halkların ittifakını (D-8 örneğinde olduğu gibi) ve adil bir küresel düzeni savunur.
Batı Taklitçiliğine Karşı Duruş: Avrupa Birliği gibi projeleri bir medeniyet kırılması ve “Hristiyan Kulübü” olarak nitelendirerek, ülkenin kendi tarihsel misyonuna dönmesini şart koşar.
II. Lider Sonrası Dönem: “Hasbiler” ile “Hesabiler” Arasındaki Kırılma
Milli Görüş, yarım asırlık mücadelesi boyunca içeriden ve dışarıdan pek çok vesayet odağının, küresel aktörlerin müdahalesine ve ihanet süreçlerine maruz kalmıştır. Ancak hareketin asıl büyük sınavı, doktrinin kurucusu olan liderin “hakka yürümesi” ile başlayan fetret dönemi olmuştur.
Siyaset biliminde “Karizmatik Otorite Sonrası Rutinleşme” (Routinization of Charisma) olarak adlandırılan bu süreç, Milli Görüş tabanında ve tavanında iki temel insan tipolojisinin çatışmasına sahne olmuştur:
Hasbiler (Sadıklar): Davanın çilesini çekmiş, menfaat gözetmeksizin inandığı değerler uğruna bedel ödemiş, hareketin omurgasını oluşturan samimi kadrolar.
Hesabiler (Pragmatistler): Davayı bir kaldıraç olarak kullanan; makam, mevki, milletvekilliği veya belediye başkanlığı gibi dünyevi kazanımlar elde etmek amacıyla hareket alanına sızan niteliksiz figürler.
Liderlik makamının boşalmasıyla birlikte ortaya çıkan vizyonsuzluk, teorik üretkenliğin durmasına ve partinin bir “tabela mirası” kavgasına dönüşmesine yol açmıştır. Erbakan’ın kırk yıl önce ortaya koyduğu reçeteler günümüz dünyasının sosyo-ekonomik gerçeklerine göre güncellenememiş; bunun yerine günü kurtarmaya yönelik pragmatik taktikler benimsenmiştir.
III. Günümüz Siyasetindeki Taktiksel Savrulmalar ve Kadro Erozyonu
Milli Görüş mirası üzerinde hak iddia eden mevcut siyasi yapıların (Saadet Partisi, Yeniden Refah Partisi vb.) güncel pratikleri incelendiğinde, doktrinden ciddi sapmalar yaşandığı gözlemlenmektedir:
1. İdeolojik Zıtlıklarla Pragmatik Ortaklıklar
Geçmişte altılı masa örneğinde görüldüğü gibi, ideolojik olarak taban tabana zıt yapılarla kurulan kontrolsüz ittifaklar, tabanda derin bir yabancılaşma ve kandırılmışlık hissi yaratmıştır. Bu durum, ilkeli bir duruş sergilemek yerine iki taraftan da (hem muhalefet hem iktidar bloku) nemalanma arayışı olarak yorumlanmış ve hareketin inandırıcılığına gölge düşürmüştür.
2. Teşkilatlarda Nitelik Kaybı ve “Siyasi Göçmenlik”
Özellikle metropollerde (İstanbul) ve tarihsel olarak hareketin güçlü olduğu bölgelerde (Güneydoğu Anadolu) yaşanan kadro erozyonu dikkat çekicidir. Diğer partilerden (AKP, DEVA, Gelecek vb.) umduğunu bulamayan, küskün, idealizmden uzak ve sadece kendi kişisel kariyerinin peşinde olan figürler, teşkilatların üst kademelerine (MYK, İl/İlçe Başkanlıkları, Kadın ve Gençlik Kolları) getirilmiştir. Bu durum, ömrünü bu davaya adamış “hasbi” kadroların tasfiye edilmesiyle ve teşkilatların birer “seçim holdingine” dönüşmesiyle sonuçlanmıştır.
3. Hukuki ve Kurumsal İtibar Kaybı
Kongre süreçlerinde yaşanan usulsüzlükler, parti içi kliklerin birbirini tasfiye etme hırsı ve meselelerin mahkeme kapılarına taşınarak iktidar aparatlarının müdahalesine açık hale getirilmesi, hareketin kendi iç adalet mekanizmasını kaybettiğini göstermektedir. Kendi içinde kardeşlik hukukunu koruyamayan ve eleştirel sesleri “saray işbirlikçisi” veya “hırsız/arsız” gibi yaftalarla dışlayan bir yapının, topluma “Adil Düzen” vaat etmesi siyaseten imkansız hale gelmektedir.
Sonuç ve Reçete: Asıl ve Soylu Olana Dönüş Zorunluluğu
Milli Görüş partilerinin yerel ve genel seçim sath-ı mailinde sergilediği bu performans, geçici rüzgarlarla taşınan menfaat gruplarının (holding sahipleri, makam avcıları vb.) ilk başarısızlıkta gemiyi terk etmesiyle ve “kralın çıplak kalmasıyla” sonuçlanacaktır. Nitekim rüzgâra göre yön değiştiren ve güç merkezlerine (AKP vb.) devşirilen belediye başkanları ve yöneticiler, bu ahlaki aşınmanın en somut kanıtlarıdır.
Siyasetin bu sığ ve niteliksiz girdabından kurtulmanın yegane yolu, tabelalara, koltuklara veya pragmatik ittifaklara sığınmak değil; hareketin özündeki “hakkı üstün tutan” ihlaslı ve soylu kadroları yeniden merkeze almaktır. Tarihsel tecrübe göstermiştir ki, fikri kökleri derin olan hareketler basiretsiz yöneticiler eliyle fetret dönemleri yaşayabilir; ancak kökteki samimi damar muhafaza edildiği sürece, toplumsal karşılığını ve ilahi yardımı yeniden bulması kaçınılmaz olacaktır. Üstad Milli Görüşün Lideri ERBAKAN Hocamızın Vasiyeti mahiyetindeki sözleri bir karanlıktaki pusula görevi görmektedir.
