“Eger kûsî çorq e Kurdî xeq e, kûsî ne çorq e Kurdî ne xeq e”.
(Kaplumbağa yürürse Kürd aptaldır, kaplumbağa yürümezse Kürd aptal değildir.)
Hikaye:
Bu şive “Berferatî” dediğimiz ve Fırat’ın her iki yakasında yaşayan Kürdlerin şivesidir. Öyküsü şöyledir: Bu dolaylarda en çok yetişen pamuk, tütün ve bunlara benzer ürünlerdir. Bir Kürd, büyük güçlüklerden sonra hazırlayabildiği bir yük yumak ipliği satmak üzere Urfa’ya götürür.
Her yerde olduğu gibi burada da esnaf ve tüccar vurguncularının bulunmaması mümkün müdür! Zavallı Kürd de alıcı ararken böyle açıkgöz birkaç esnafa rastlamıştır.
Alıcılar hünerlerini burada da göstererek, Kürdün elinden geçim vasıtasını ucuzca alırlar.
Kim bilir, zavallı köyünden gelirken evine neler vadetmiş, ne ümitler beslemişti! Ama düş kırıklığı.
Az zaman sonra fena aldatıldığını anlar. Artık o saatten başlayarak öç alma düşüncesi, yaralanmış hayalinde gelişmeye başlar.
Bu kez köyüne döndüğünde, büyük bir yoğun çaba ile ve çeşitli zahmetlere bir miktar iplik hazırlama görevini hanımına verir; kendisi de çoluk çocuklarıyla birlikte kırlarda, dağlarda, bağlarda kaplumbağa toplamaya koyulur.
Hazırlanmış ipliklerle kaplumbağaları ayrı ayrı sımsıkı sararak yeniden bir yük yumak hazırlar ve haydiii, Urfa’ya yolculuk! Urfa’ya varır varmaz, eski alıcılarına bilgi vermeyi ilk görev bilir.
Eskiden aldıklarının zevkine ermiş olan açgözlü alıcılar, “Kurdî xeq e, Kurdî xeq e”(Kürd aptaldır, Kürd aptaldır) diye bağırarak, insafsız avcı gibi avlarının üzerine üşüşürler.
O zaman Kürd, içinden “eger kûsî çorq e Kurdî xeq e, kûsî ne çorq e Kurdî ne xeq e” der.
Gerçekten de kaplumbağalar kımıldasaydı, Kürdün aptallığı ortaya çıkardı. Ne var ki bir kez sımsıkı sarılmış bir kaplumbağada yaşam ve hareket düşünülebilir mi! Böylece hünerli Kürd, kırların o büyük yaratıklarını kalın ve ağır kabuklarıyla, açgözlü vurguncu alıcılarına yutturur.
Şunu söyleyelim ki Kürd, hakkını kimseye bırakmaz ve düşmanının yaptığı aynı hareketle karşılık verir.
Alıntı: Jîn Dergisi, 1919
