Hz. Ömer’in adaleti ile Sasani hükümdarı Nûşirevân’ın (I. Hüsrev) ismi tarihte sık sık aynı potada eritilir. Hatta İslam literatüründe bu iki isim, “Doğu’nun ve Batı’nın Adalet Timsalleri” olarak yan yana anılır.
Sözünü ettiğimiz en meşhur anekdot, Mısır Valisi Amr bin Âs ile bir Yahudi vatandaş arasında geçen ve adaletin mülkün temeli olduğunu vurgulayan olaydır:
Mısır’daki Cami ve Yahudi’nin Arsası
Mısır Valisi Amr bin Âs, Kahire’de büyük bir cami yaptırmak ister. Ancak caminin yapılacağı yerin tam ortasında bir Yahudi’ye ait eski bir ev vardır. Vali, arsayı satın almak için değerinin kat kat üstünde bir fiyat teklif eder ancak Yahudi vatandaş, “Burası bana ata yadigârıdır, satmam,” diyerek reddeder.
Olay Şöyle Gelişir:
Valinin Müdahalesi: Kamu yararını gözeten Vali, arsayı zorla istimlak eder, evi yıktırır ve cami inşaatına başlar. Parasını da devlet hazinesine yatırır.
Şikâyet Yolculuğu: Çaresiz kalan Yahudi, Medine’ye giderek Halife Ömer’e durumu şikâyet eder. Halife’yi saraylarda beklerken bir ağaç gölgesinde hırkasıyla uyurken bulur.
Kısa Mesaj: Hz. Ömer durumu dinler. Hiçbir kağıdı yoktur; yerden bir kemik parçası (veya bir çömlek kırığı) alır ve üzerine şu cümleyi çizer:
“Bilesin ki, ben Nûşirevân’dan daha az âdil değilim.”
Mesajın Anlamı ve Sonuç
Yahudi bu kemiği alıp Mısır’a döner ve Valiye uzatır. Amr bin Âs, yazıyı okur okumaz beti benzi atar, titremeye başlar ve derhal caminin yıkılıp evin yeniden inşa edilmesi talimatını verir.
Yahudi hayretler içinde kalır ve bu korkunun sebebini sorar. Vali şöyle açıklar:
“Hz. Ömer burada, Nûşirevân’ın adalet hikayesine atıf yapıyor. Eğer ben adaletten ayrılırsam, o kemiğin üzerine çizdiği o sert çizgi gibi benim boynumu vuracağını ihtar ediyor.”
Nûşirevân Atfı Nereden Geliyor?
Hz. Ömer’in mektubunda bahsettiği olay, Nûşirevân’ın sarayının yanındaki yaşlı kadının evini yıkmamasıyla ilgilidir. Nûşirevân’a “Sarayın ihtişamını bu eğri büğrü ev bozuyor, yıkalım,” dediklerinde o; “Benim sarayımın eğriliği adaletsizlikten, halkın gönlünün kırıklığından iyidir,” demiştir.
Hz. Ömer bu kısa notla şunu demek istemiştir:
”Bir mecusi hükümdar bile adaleti bu kadar gözetirken, bir İslam halifesi ve valisi ondan geri kalamaz.”
Bu hikaye, hukukun üstünlüğünün mülkiyet hakkından bile önce geldiğini gösteren en klasik örnektir.
Müslüman yöneticiler halklar insanlık için ders mahiyetindeki bu örneklikler herkese lazımdır
Nuşirevan ve Adalet
