Yaşadığı ortam, alışkanlıkları, yaşam tarzı, felsefesi ve ideali, manevi değer ölçüsü, ahlâk
anlayışı, hayalleri, düşünce yapısı kişinin karakteri ile zihniyetini açığa çıkarır. Zihniyet sabit kaldığı
gibi değişim ve dönüşüme de açıktır. Aynı zihniyeti paylaşanlar bir araya gelerek organize olabilirler.
Ticari ve siyasisi çalışmalarda, sivil toplum kuruluşlarında, hısım ve akrabalık ilişkilerinde, arkadaş ve
dost edinmede en önemli arayış zihniyet olmalıdır. İnsanlar zihniyetleri ile değer kazanır. İdealist, ilkeli,
tutarlı, dürüst, güvenilir, kibar ve özgürlükten yana olan kişiler düzgün ve iyi insanlardır. Üstün güzel
ahlâk ilkelerine uymayan zihniyetten her zaman uzak durmalıdır.
MODERN ZİHNİYET
Modern görünme kompleksine yakalanmış, çağdaş yaşam zihniyetini açığa çıkaranlar kolay
tanınırlar. Modern zihniyetliler en çok konjonktür gereği ve reel politik kavramlarına sığınarak
bulunduğu konum ile çıkarını öne çıkarırlar, faizli işlemleri benimser, lüks ve konfordan yana,
ayrımcılık taraftarı, gezmeyi, yemeyi, içmeyi seven yalnız kendisini düşünen, her koşulda haklı
olduğunu ileri süren egoist tiplerdir. Konforlu villalar, lüks otomobiller, görkemli tatiller, kariyer edinme
çabaları, şehvet düşkünü, övgü, alkış, teşekkür ve taktir beklentisiyle büyüklenir.
JÜSTİNYEN ZİHNİYET
Doğu Roma İmparatoru Jüstinyen plânlı şantajın kurucusu, öncüsü, kurumlaştıranı olarak
Dünya’da ün kazanmıştır. Jüstinyen emrindekilere ve tanıdıklarına arka çıkar onlara güvence telkin
eder, dost görünür, kefil olur, sahiplenir, en uygun zamanda suç işlemeye teşvik eder, piyonun suçunu
görmemezlikten gelir, piyon kullanılmaya uygun olduğunda şantajla tehdit ederek tetikçilik yaptırır, son
kullanma tarihi gelince de arenada aç bırakılmış aslanlara kurban eder. Suyu sıkılmış limon,
kullanılmış kâğıt peçete ve ıslak mendil sonuçta çöpe atılır. Günümüzde, Jüstinyen zihniyeti halâ
yaşamaktadır.
RANTCI ZİHNİYET
Kişinin söylemleri değil davranışları ile eylemleri geçerlidir. Kul hakkı yiyen, yolsuzluğu
meslek edinen, hırsızlık yapan, yalan söyleyen rantçılara Adana Eski Valisi Ziya Paşa’nın özdeyişi ile
yanıt verilmelidir “Kişinin ayinesi işidir, lafına bakılmaz.” Rantçı zihniyette yaldızlı sözler, hamasi
konuşmalar, dini ve milli değerlerin istismarı sarık, sakal, başörtüsü, çarşaf, takke, misvak, papyon
kravat ve benzeri ritüeller kendisine mubahdır. Rantçı zihniyet marangozun keserine benzer, olumlu
veya olumsuz her şeyi kendine yontar. Rantcı şaklabanlara asla aldanmamalıdır.
FAİZCİ ZİHNİYET
Faizci zihniyet, acımasızca insanları sömüren bir anlayıştır. Sıfır faiz söylemi faizin ilk
basamağını oluşturur. Faizli işlemlerde kişinin sağcı, solcu, dinci, muhafazakâr, modernist, seküler
olması fark etmez. Faizci zihniyet milli ve manevi duyguları istismar etmede çok ustadır. Faizci zihniyet
algı ve manipülasyon ile kendini şirin ve sevimli gösterir. Faizci zihniyet fırsatçı, acımasız, bencil,
nankör ve doymak bilmeyen ihtirasa sahiptir. Faiz lobisine dolaylı da olsa hizmet vermek zulümdür.
Faiz İslâm inancına göre yasaklanmıştır. Atalarımız “haramın binası olmaz” demişlerdir.
IRKÇI ZİHNİYET
Irkçı zihniyet soyunu her şeyin üstünde tutar, ırkına asla toz kondurmaz, damarındaki kanı
kutsallaştırır. Halbuki kişi doğum yerini, ebeveyni önceden seçemez. Üstünlük ancak güzel ahlâklı ve
iyi insan olmakla sağlanır. Irkçı zihniyet atalarının gelenek, görenek ve töresine sıkı sıkıya bağlıdır,
ırkçı anlayış kafatası, iskelet ve kan değerlerine öncelik tanır, bunları güç kaynağı olarak bilir. Aşiretlik,
hemşehrilik, bölgecilik ve ırkçılık manevi değerlerin önüne geçer. Irkçılığın her çeşidi Kur’an’ı Kerim’in
Tekasür Suresi ve Hazreti Muhammed’in (S.A.V.) veda hutbesi ile haram kılınmıştır.
MOZAİK ZİHNİYET
Aidiyet duygusuyla yaşam tarzını seçme konusunda kişiler özgürdür. Özgürlükler, başkasının
özgürlüğü ile sınırlıdır. Kişiye yapılacak maddi, manevi baskılar toplumda münafık sayısının
çoğalmasına neden olur. Kurulu düzenin destekçileri, manipüle edilmiş topluluklar, aklını kiraya vermiş
fanatik insanların yaşam tarzını belirli bir şablonun içerisinde tutmak insan fıtratına aykırıdır. Farklılıklar
toplumun mozaik yapısıdır. Mozaik toplum zihniyetinin öncüleri “Evrensel Toplum Sözleşmesi”
adıyla bir arada yaşama kültürünü başaran huzur ve mutluluğu isteyen erdemli insanlardır.
