Tandır, sadece bir pişirme yöntemi değil; Mezopotamya’dan günümüze ulaşan kültürel bir mirastır.”
Diyarbakır, 33 medeniyete ev sahipliği yapmış köklü tarihiyle olduğu kadar zengin mutfak kültürüyle de dünyanın önemli gastronomi merkezlerinden biridir. Bu kadim coğrafyanın lezzet hafızasında önemli bir yere sahip olan tandır kültürü ise yeniden gün yüzüne çıkarılması gereken değerlerimiz arasında yer almaktadır.
Dünyanın en eski pişirme tekniklerinden biri olan tandır; ateş, toprak ve ustalığın birleştiği geleneksel bir yöntemdir. Tandırda pişen ekmeklerden et yemeklerine kadar birçok ürün, kendine özgü aroması ve pişirme tekniğiyle sofralarda farklı bir lezzet deneyimi oluşturur.
Gastronomi araştırmacısı Şef Mehmet Kudat, tandır kültürünün yaşatılması gerektiğini belirterek şu değerlendirmelerde bulundu:
“Çocukluğumuzda annelerimizin tandırda hazırladığı yemeklerin tadı hâlâ hafızalarımızda. Özellikle kele mumbar gibi özel yemekler tandıra konularak sabaha kadar ağır ağır pişer, et adeta lime lime olurdu. Bu sadece bir yemek değil; aile, emek ve kültürümüzün bir parçasıydı.”
Şef Kudat, günümüzde elektrik ve doğal gazla çalışan modern sistemlerin geleneksel tandırın verdiği lezzetin yerini tam olarak dolduramadığını ifade ederek, “Amacımız geçmişi koruyarak geleceğe taşımak. Tandır kültürünü modern gastronomi anlayışıyla yeniden geliştirmek ve Diyarbakır mutfağına kazandırmak istiyoruz” dedi.
Dünyanın birçok ülkesinde geleneksel pişirme yöntemlerine büyük ilgi olduğunu belirten Kudat, farklı ülkelerde tandırın modern mutfaklarla birleştirildiğini, tuz ve çamur gibi doğal malzemelerle yapılan fırınların farklı amaçlarla kullanıldığını söyledi. Bazı ülkelerde şömine, pizza fırını ve tandır tekniklerinin bir araya getirilerek yeni gastronomi uygulamaları geliştirildiğine dikkat çekti.
Diyarbakır mutfağında tandırla yeniden değerlendirilebilecek geleneksel lezzetler arasında şunlar yer alıyor:
Tandır kebabı
Tandır kuzu
Kuzu kapama
Tandırda patlıcan kebabı
Tandır güveci
Tandırda kuru fasulye
Tandır ekmeği
Tandır çöreği
Tandırda bulgur pilavı
Tandırda kaburga dolması
Tandırda soğan ve patates
Tandırda nohutlu et
Tandırda keşkek
Kele mumbar
Diyarbakır’ın gastronomi turizmi açısından önemli bir potansiyele sahip olduğunu vurgulayan Şef Mehmet Kudat, “Tandır kültürünü koruyarak restoranlarımızda, gastronomi merkezlerimizde ve turizm projelerimizde yaşatabiliriz. Bu miras sadece Diyarbakır’ın değil, Mezopotamya’nın dünyaya sunacağı önemli bir değerdir” ifadelerini kullandı.
Amaç; geçmişin lezzetlerini geleceğin sofralarına taşımak ve Diyarbakır tandır kültürünü dünya gastronomi sahnesinde hak ettiği yere ulaştırmaktır.
Gastronomi yazarı danışman chef Mehmet Kudat
