Diğergâm ibadetinin gerçekleşmesinde en önce kişinin kendi nefsi olumsuz çelme takar, ardından damarların
içerisinde gezen şeytan eylemi çirkin gösterir, yakın çevresi ise bu tutumu hiç hoş karşılamaz. Allah’a ve Ahiret Günü’ne
inanan güzel insanlar nefsini, şeytanı, alaycıları, kınayıcıları aşarak ibadet amacıyla diğergâm ahlâkının hazzını duyar.
Arapçası isar, Türkçesi diğergâm denilen uygulama sosyal ibadettir. Cenab’ı Allah’ın hoşuna gitmek, kul olmanın
gereğini yerine getirmek, maddi ve manevi çıkar gözetmeden, teşekkür ve taktir beklemeden diğer insanların
dertlerine merhem olmaya, iyilik elçiliği yapmaya, ihtiyaç sahibinin problemlerini çözmeye, azami derecede fedakârlık
göstermeye, “önce canan sonra can” diyerek kardeşine hizmet etmeye diğergâm denir.
DİĞERGÂM AYETLERİ
Kur’an’ı Kerîm’de dört Ayet’i Celile (Yusuf-91, Taha-72, Naziat-38, Ala-16) sözlük anlamında, Haşr Suresi 9.Ayet
de kavram olarak kullanılmıştır. Asr’ı Saadet Dönemi Medine’ye gelen bir yolcu Hazreti Muhammed’e (S.A.V.) açlığını
ve konaklama ihtiyacını dile getirdi. Sahabe’i Kiramdan Ebu Talha (R.A.) misafir ağırlamayı üstlendi. Evde yetecek
miktarda yiyecek yoktu, çocuklar aç olarak uyutuldu, hep birlikte sofraya oturuldu, kandilin ışığı kısıldı, ev sahibleri
misafirin doyması için yemek yiyormuş taklidi yaparak geceyi aç geçirdiler, Ebu Talha (R.A.) misafiri ile Mescid’i
Nebevi’ye geldiklerinde “Kendileri muhtaçken başkalarını tercih ederler. Cimrilik ve hırstan korunanlar kurtuluşa
erenlerin ta kendileridir.” Haşr Suresi 9.Ayet’i Celile’nin indirildiğini Hazreti Muhammed (S.A.V.) müjdeledi.
DİĞERGÂM HADİSLERİ
Alemlere rahmet olarak gönderilmiş Hazreti Muhammed’i (S.A.V.) kendisine örnek rol model edinenler, şekerin
suda eridiği gibi Resulullah’ın güzel ahlâkında kaybolur ve aynileşirler. Bilinçli Müslüman ritüel davranışların yanında,
toplumu yakından ilgilendiren ibadetlerle haşir neşir olur. Aşağıdaki Hadis’i Şerif’ler bunun en somut örnekleridir.
1)- Komşusu açken tok yatan kişi bizden değildir.
2)- İnsanların en hayırlısı diğer insanlara faydalı olandır.
3)- Müslüman, elinden ve dilinden başkalarının emin olduğu kimsedir.
4)- Kim kardeşinin ihtiyacını karşılarsa, Allah da onun ihtiyacını karşılar.
5)- Müminler birbirlerini sevmekte ve birbirlerini korumakta bir vücuda benzerler.
6)- Kendisi için istediğini, kardeşi için de istemedikçe olgun derecede iman etmiş olmaz.
DİĞERGÂM İBADETİ
Keder, üzüntü, kaygı gibi sıkıntılara gâm denir. Başkalarının derdine merhem olmak, yardımlaşma ve
dayanışmayı büyüten yüce bir duygu ve İslâm kardeşliğini pekiştiren erdemli bir davranıştır. Diğergâm ibadetini
istismar edenler elbet çıkacaktır, bu nahoş duruma fırsat vermemek, önlem almak kişinin ferasetiyle ilgilidir. Atalarımız
“iyilik yap denize at, balık bilmezse Halik bilir” demişlerdir. İyilikler Allah rızası için, fedakârlık göstererek, severek,
isteyerek, karşılıksız ve gösterişsiz kişiyi rencide etmen yapılırsa diğergâmlık ancak ibadete dönüşür. İşyerlerine
sadaka kutularının konması, esnafın veresiye defterlerinin ödenmesi, öğrenciye burs verilmesi diğergâmlığın
tezahürüdür. Diğergâmlıkta öncelik hısım ve akrabalardan, dost ve arkadaşlardan başlayarak uzağa doğru devam
ederek yapılır.
DİĞERGÂMIN HEDEFİ
Diğergâm olmayı özümsemiş birisi muhatabına “Nasılsın?” sorusuyla yaklaşır, problemlerini çözmeye veya bir
dostundan yardım isteyerek gidermeye çalışır, elinden hiçbir şey gelmiyorsa duasıyla konuyu Allah’a iletir. İhtiyaç sahibi
dul, yetim, engelli, yaşlı, yoksul, hasta, mazlum, gariban, muhacir, öğrenci ve benzerleri özellikle aranmalıdır.
Beşinci kuvvet olarak tanımlanan güvenli sivil toplum kuruluşlarına üye olarak diğergâmlık aktivitesi canlı tutulabilir.
Namaz kılmak, oruç tutmak, hac ve umre yapmak kişisel ibadetlerdendir. Diğergâm olmak, iyilik yapmak, adaletli
davranmak, sadaka vermek, yardımlaşma ve dayanışmada bulunmak, hediyeleşmek sosyal ibadetlerdendir. Hazreti
Muhammed (S.A.V.) güzel ahlâkı ile mazlumlara ve muhtaçlara el uzatmasıyla insanların güvenini kazanmıştır.
DİĞERGÂM DERECELERİ
1)- Cömert; Yoksulun ihtiyacını karşılamak
2)- Eli açık; Elinde bulunandan yoksula bolca vermek.
3)- Diğergâm; Elindekini fazlasıyla yoksula vermek.
Zekât, öşür, fitre, fidye, keffaret, mehir ve diyet gibi ibadetlerin dışında yerine getirilen diğergâm ibadetinin İslâm
Bilginlerinin kanaati ile aşırıya kaçmadan yapılmasının daha ideal olduğu bilinmelidir.
HODGÂM HASTALIĞI
Cenab’ı Allah Kur’an’ı Kerim’de “ben ifadesi yerine biz” sözcüğünü kullanmıştır. Yalnız kendini düşünen,
Dünya yansa hasırı yanmayan kişilere hodgâm denir. Hodgâmlık iyiliğin, cömertliğin, fedakârlığın ve diğergâm
olmanın karşısındadır. Egoist ve çıkarcı insanlar kesere benzetilmiş ve kınanmıştır. Kendini beğenmiş, insanlara
tepeden bakan, empati kuramayan, büyüklük kompleksine kapılmış yalnız servetine güvenen kibirli insanlar ruhen
hastadır ve tedavi edilmeye muhtaçtır. Diğergâm ahlâklı güzel insanlar merhametli, hodgâm ahlâklı olanlar ise ukalâ
ve zalimdirler. Hodgâm hastalığına yakalanmış, kişilik bozukluğuna uğramış, kendini bulunmaz hint kumaşı gören
zavallılar herkesin kendisine hürmetle hizmet etmesini, davranışlarını taktirle karşılamasını arzu ederler.
